KWALIFIKACJA ELE2 - STYCZEŃ 2018

PYTANIE NR 7.
Na rysunku przedstawiono charakterystykę mechaniczną trójfazowego silnika indukcyjnego. W którym z zaznaczonych punktów prędkość obrotowa wirnika jest równa prędkości pola wirującego?
Ilustracja przedstawia wykres charakterystyki mechanicznej trójfazowego silnika indukcyjnego, co jest istotne w kontekście
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Prędkość wirnika jest równa prędkości pola wirującego wtedy, gdy poślizg wynosi 0 (n = ns).
W silniku indukcyjnym zachodzi to przy momencie elektromagnetycznym równym 0, czyli w punkcie odpowiadającym prędkości synchronicznej na charakterystyce. Na rysunku taki stan oznaczono jako punkt "4".

Pełne wyjaśnienie:

W trójfazowym silniku indukcyjnym pole magnetyczne stojana wiruje z prędkością synchroniczną ns, zależną od częstotliwości zasilania i liczby par biegunów. Wirnik obraca się z prędkością n, która w trybie silnikowym jest zwykle nieco mniejsza od ns. Tę różnicę opisuje poślizg:

s = (ns − n) / ns

Pytanie dotyczy sytuacji, w której n = ns. Z definicji oznacza to s = 0. W silniku indukcyjnym moment elektromagnetyczny powstaje dzięki prądom indukowanym w wirniku, a te prądy zależą od względnego ruchu między polem a wirnikiem (czyli od poślizgu). Gdy poślizg jest równy zero, w wirniku nie indukuje się napięcie o częstotliwości poślizgu, prądy wirnika dążą do zera i w konsekwencji moment elektromagnetyczny jest równy zero.

Dlatego punkt, w którym prędkość wirnika zrównuje się z prędkością pola wirującego, leży na charakterystyce w miejscu odpowiadającym zerowemu momentowi (bieg jałowy w ujęciu idealnym). Na dołączonym wykresie taki stan oznaczono jako punkt "4".

Dlaczego pozostałe punkty są błędne?

  • W punktach odpowiadających pracy pod obciążeniem moment jest dodatni, więc poślizg także jest dodatni, a zatem n < ns.
  • Punkt związany z rozruchem (gdy wirnik stoi) ma n = 0, więc poślizg wynosi 1 i na pewno nie spełnia warunku równości prędkości.
  • Punkt krytyczny (maksymalny moment) również wymaga niezerowego poślizgu, więc prędkość wirnika pozostaje mniejsza od synchronicznej.

Wskazówka egzaminacyjna: gdy w pytaniu pojawia się równość prędkości wirnika i pola, niemal zawsze chodzi o s = 0 i fragment charakterystyki związany z momentem równym 0.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Prędkość synchroniczna to prędkość wirowania pola magnetycznego stojana. Zależy od częstotliwości zasilania i liczby biegunów. Jest punktem odniesienia do oceny pracy silnika: prędkość wirnika jest zwykle nieco mniejsza, a różnicę opisuje poślizg.
Poślizg mówi, o ile prędkość wirnika jest mniejsza od prędkości pola wirującego. Gdy obciążenie rośnie, rośnie moment i zwykle rośnie też poślizg (prędkość spada). Na charakterystyce mechanicznej odpowiada to przesuwaniu się w stronę mniejszych prędkości.
Do wytworzenia momentu potrzebny jest poślizg, bo tylko wtedy w wirniku indukują się prądy. Gdyby wirnik obracał się dokładnie z prędkością pola (poślizg 0), prądy wirnika dążyłyby do zera i moment elektromagnetyczny byłby zerowy, więc silnik nie "ciągnąłby" obciążenia.
W ujęciu idealnym dzieje się to przy poślizgu równym 0, czyli gdy moment elektromagnetyczny jest równy 0 (bieg jałowy bez strat). W rzeczywistym silniku zawsze występują straty mechaniczne i magnetyczne, więc do ich pokrycia potrzebny jest mały moment i mały, ale niezerowy poślizg.
Szukaj miejsca odpowiadającego prędkości synchronicznej, czyli najwyższej prędkości na charakterystyce w trybie silnikowym. Ponieważ przy s = 0 moment elektromagnetyczny dąży do zera, punkt ten jest powiązany z momentem równym 0 (okolice biegu jałowego), a nie z pracą znamionową.
Najczęstszy błąd to utożsamianie prędkości znamionowej z synchroniczną, bo wartości bywają do siebie zbliżone. Drugi błąd to wybór punktu "największego momentu" zamiast punktu "zerowego momentu". Pomaga zapamiętać: równość prędkości oznacza poślizg 0 i moment 0.
Punkt rozruchu odpowiada sytuacji, gdy wirnik stoi (prędkość 0). Wtedy poślizg wynosi 1, a silnik ma określony moment rozruchowy zależny od konstrukcji i parametrów. To przeciwieństwo warunku n = ns, więc nie jest to punkt równości prędkości wirnika i pola.
Moment maksymalny wymaga określonego, niezerowego poślizgu, bo musi istnieć indukcja prądów w wirniku. Przy prędkości synchronicznej poślizg jest równy 0, więc zjawisko indukcji w wirniku zanika. Dlatego punkt maksymalnego momentu leży zawsze przy prędkości mniejszej od synchronicznej.
Poślizg pomaga ocenić, czy silnik jest przeciążony, czy pracuje w normalnym zakresie i jak zmieni się prędkość pod obciążeniem. W serwisie pozwala też wychwycić problemy takie jak zbyt duży spadek prędkości przy obciążeniu (np. spadek napięcia, uszkodzenia uzwojeń, błędy zasilania).
Ćwicz odczyt osi i rozpoznawanie punktów charakterystycznych: rozruch (n=0), bieg jałowy (M≈0), praca znamionowa (n blisko ns) i okolice momentu maksymalnego. Zawsze łącz wykres z definicją poślizgu. Dobre są krótkie zestawy zadań: "wskaż punkt dla s=0, s=1, Mmax".
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 37% zdających egzamin. bardzo trudne

Według specjalistów z branży: "Na rysunku taki stan oznaczono jako punkt "4"."

Źródła:

  • IEC 60034-1, Rotating electrical machines – Part 1: Rating and performance (definicje i podstawowe wielkości maszyn wirujących)
  • Stephen J. Chapman, "Electric Machinery Fundamentals", rozdziały o silniku indukcyjnym (prędkość synchroniczna, poślizg, moment)
  • A. E. Fitzgerald, C. Kingsley, S. D. Umans, "Electric Machinery", rozdziały o maszynie indukcyjnej (charakterystyki i zależność momentu od poślizgu)

Materiały:

  • Podręczniki z maszyn elektrycznych (silniki indukcyjne, poślizg, charakterystyki)
  • Materiały dydaktyczne z pracowni maszyn elektrycznych: wykresy n(M) i M(n)
  • Instrukcje producentów silników (sekcje o prędkości synchronicznej i znamionowej)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego