KWALIFIKACJA CHM3 - STYCZEŃ 2019

PYTANIE NR 15.
Na rysunku przedstawiono fragment pipety. Oznaczenie ±0,1 ml informuje
Ilustracja przedstawia fragment pipety, która jest używana w laboratoriach analitycznych, co jest istotne w kontekście
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Zapis ±0,1 ml na pipetcie opisuje dopuszczalne odchylenie wyniku od wartości nominalnej, czyli tolerancję (błąd graniczny) odmierzanej objętości.
Nie jest to informacja o średnicach elementów ani o działce elementarnej skali, która dotyczy rozdzielczości odczytu.

Pełne wyjaśnienie:

Oznaczenie w formie ±0,1 ml jest typowym zapisem parametru metrologicznego przyrządu do odmierzania objętości. Symbol ± wskazuje na dopuszczalne odchylenie od wartości nominalnej, czyli na tolerancję/błąd graniczny odmierzanej objętości. W praktyce oznacza to, że przy prawidłowym użytkowaniu i w warunkach, dla których przyrząd jest przeznaczony, rzeczywiście odmierzana objętość może różnić się od nominalnej o podaną wartość w plus lub w minus.

Odpowiedź "o tolerancji, czyli dopuszczalnym błędzie pomiaru" jest więc właściwa, bo odnosi się do tego, jak dokładnie dany sprzęt potrafi odmierzyć objętość.

  • Stwierdzenie o "zewnętrznej średnicy rurki zasysającej" jest błędne: średnice są parametrami geometrycznymi i podaje się je zwykle jako wymiar (np. w mm) bez symbolu ± w kontekście błędu pomiaru objętości. Nawet jeśli tolerancje wymiarowe występują w mechanice, tutaj jednostka ml i kontekst pipety wskazują na objętość.
  • Stwierdzenie o "wartości działki elementarnej" jest niepoprawne: działka elementarna dotyczy rozdzielczości skali (np. co ile ml naniesiono kreski). Rozdzielczość nie jest tym samym co dopuszczalny błąd; przyrząd może mieć drobną podziałkę, a mimo to większą tolerancję.
  • Stwierdzenie o "średnicy wewnętrznej szyjki" także jest błędne z tego samego powodu co wyżej: podana wartość jest w ml, więc opisuje wielkość objętościową, a nie wymiar długości.

W zadaniach egzaminacyjnych warto zapamiętać prostą regułę: jeśli widzisz symbol ± oraz jednostkę wielkości mierzonej (tu: ml), najczęściej chodzi o dopuszczalny błąd/tolerancję tej wielkości, a nie o geometrię elementu.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Symbol ± przy wartości (np. ±0,1 ml) informuje o dopuszczalnym odchyleniu od wartości nominalnej, czyli o tolerancji/błędzie granicznym odmierzanej objętości. Oznacza to zakres, w którym rzeczywista objętość może się mieścić przy poprawnym użyciu.
Tolerancja jest zwykle zapisana jako ± i dotyczy błędu odmierzania (np. ±0,1 ml). Działka elementarna to najmniejszy odstęp na podziałce (np. 0,1 ml między kreskami). Rozdzielczość skali nie jest równoznaczna z dopuszczalnym błędem.
Średnice są wielkościami długości i podaje się je w jednostkach typu mm. Zapis w ml dotyczy objętości, więc opisuje parametr metrologiczny odmierzania. W kontekście sprzętu miarowego taki zapis wiąże się z dokładnością/tolerancją objętości, a nie geometrią.
Tolerancja określa, o ile faktycznie odmierzone ml mogą różnić się od wartości nominalnej. To bezpośrednio wpływa na końcowe stężenie roztworu, zwłaszcza przy małych objętościach i wysokich wymaganiach jakościowych. Im mniejsza tolerancja, tym mniejszy błąd w przygotowaniu mieszaniny.
Największe znaczenie ma wtedy, gdy odmierzasz małe objętości, przygotowujesz roztwory wzorcowe lub wykonujesz analizy wymagające dobrej powtarzalności. W procesach technologicznych i kontroli jakości błąd objętości może przenieść się na błąd składu mieszaniny, co wpływa na wynik i ocenę zgodności.
Nie. Tolerancja (błąd graniczny) to deklarowany dopuszczalny zakres odchylenia przyrządu. Niepewność pomiaru jest szerszym pojęciem i uwzględnia także inne źródła zmienności (warunki, technikę pracy, temperaturę, powtarzalność). W zadaniach często rozróżnia się te terminy.
Częsty błąd to traktowanie zapisu ± jako informacji o podziałce skali albo mylenie jednostek (ml vs mm). Innym błędem jest założenie, że mała liczba zawsze oznacza wysoką dokładność bez uwzględnienia warunków pracy. Warto najpierw zidentyfikować, czy opis dotyczy objętości czy geometrii.
Najczęściej są to zapisy typu ± z jednostką mierzonej wielkości (dla pipet: ml lub µl), czasem także klasa dokładności lub informacja o warunkach kalibracji. Z kolei sama podziałka mówi głównie o rozdzielczości odczytu, a nie o błędzie granicznym.
Pośrednio. Zapis ±0,1 ml opisuje dopuszczalne odchylenie od nominalnej objętości (związane z dokładnością). Precyzja w sensie metrologicznym dotyczy bardziej powtarzalności kolejnych dozowań. W praktyce oba aspekty są ważne, ale nie należy ich bezrefleksyjnie utożsamiać.
Przećwicz rozpoznawanie zapisów: ± (tolerancja/błąd graniczny), najmniejsza działka (rozdzielczość), jednostki (ml, µl, mm). Ucz się na przykładach sprzętu laboratoryjnego używanego w procesach chemicznych. Na egzaminie najpierw identyfikuj wielkość fizyczną po jednostce.
info

Około 60% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. średnie

Źródła:

  • ISO 8655-1:2022, Piston-operated volumetric apparatus — Part 1: Terminology, general requirements and user recommendations
  • ISO 8655-6:2022, Piston-operated volumetric apparatus — Part 6: Gravimetric methods for the determination of measurement error
  • JCGM 200:2012 (ISO/IEC Guide 98-3), Evaluation of measurement data — Guide to the expression of uncertainty in measurement (GUM)

Materiały:

  • Materiały dydaktyczne z metrologii technicznej i laboratoryjnej (pojęcia: błąd graniczny, tolerancja, niepewność)
  • Instrukcje użytkowania i karty charakterystyki metrologicznej pipet (zasady kalibracji i sprawdzania)
  • Normy i przewodniki dotyczące urządzeń do odmierzania objętości (pipety) oraz słowniki pojęć metrologicznych

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego