KWALIFIKACJA MEC8 - CZERWIEC 2019

PYTANIE NR 32.
Na rysunku przedstawiono połączenie
Ilustracja przedstawia techniczny rysunek połączenia kołkowego, które jest często stosowane w mechanice.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Na rysunku widać wał i piastę oraz pojedynczy element łączący osadzony wzdłużnie w wyżłobieniu obejmującym oba elementy. Przez środek tego łącznika biegnie linia osiowa, co na rysunku technicznym oznacza bryłę obrotową (walec/stożek). To typowa cecha kołka, więc jest to połączenie kołkowe.

Pełne wyjaśnienie:

Połączenie kołkowe rozpoznaje się po tym, że elementem łączącym jest kołek, czyli część o kształcie bryły obrotowej (najczęściej walec lub stożek) osadzona w otworach/wyżłobieniach wykonanych w wale i piaście. Na rysunku technicznym kołek walcowy jest zwykle pokazany jako element z osią symetrii (linia punktowa) biegnącą przez jego środek.

W przedstawionym złączu widać wał wchodzący w piastę oraz pojedynczy łącznik umieszczony wzdłużnie na styku obu elementów. Kluczowym sygnałem jest właśnie oś symetrii w łączniku, która wskazuje, że jest to element obrotowy (a nie pryzmatyczny). Kołek w takim połączeniu pracuje głównie na ścinanie i docisk, a jego zadaniem jest m.in. przenoszenie niewielkich momentów obrotowych lub zabezpieczenie przed obrotem (kołkowanie ustalające).

Dlaczego pozostałe odpowiedzi nie pasują?

  • "skręcane" wymagałoby obecności śrub/nakrętek lub innego elementu gwintowego oraz typowych cech rysunkowych gwintu. W opisie złącza kluczowy jest pojedynczy kołek, a nie elementy gwintowe.
  • "kielichowe" dotyczy zwykle połączeń rurowych/instalacyjnych (kielich–rura) i ma inną geometrię (kielich, uszczelnienie, wsunięcie końcówki). Tutaj analizujemy klasyczne połączenie wału z piastą.
  • "wielokarbowe" (wielowypustowe) rozpoznaje się po wielu wypustach rozmieszczonych obwodowo na wale i odpowiadających im rowkach w piaście. Na rysunku nie ma wielu wypustów, tylko jeden element łączący z osią symetrii, więc nie jest to wielokarb.

Wskazówka egzaminacyjna: jeśli widzisz pojedynczy łącznik wzdłużny i w jego środku zaznaczoną oś (linia punktowa), traktuj go jako kołek. Wpust z kolei ma przekrój prostokątny i nie jest bryłą obrotową.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Połączenie kołkowe to połączenie rozłączne, w którym wał i piasta są sprzęgnięte za pomocą kołka osadzonego w otworach lub w wyżłobieniu obejmującym oba elementy. Kołek przenosi obciążenia głównie przez ścinanie i docisk oraz może pełnić funkcję ustalającą.
Kołek (zwłaszcza walcowy) jest elementem o kształcie bryły obrotowej, więc na rysunku często ma zaznaczoną oś symetrii linią punktową. W przekroju poprzecznym kołek ma kształt kołowy, a w widoku wzdłużnym wygląda jak walec/stożek.
Linia osiowa (punktowa) informuje, że przedstawiony element jest bryłą obrotową. W połączeniach wału z piastą pojedynczym elementem obrotowym osadzanym jako łącznik jest typowo kołek. Wpust jest elementem pryzmatycznym, a wielokarb ma wiele wypustów, więc nie ma "pojedynczego walca" z osią.
W połączeniu kołkowym łącznikiem jest kołek (walec/stożek), który pracuje głównie na ścinanie. W połączeniu wpustowym łącznikiem jest wpust o przekroju prostokątnym/segmentowym, osadzony w rowkach wału i piasty, a moment przenosi się przez zazębienie kształtowe powierzchni wpustu.
Połączenie wielokarbowe (wielowypustowe) ma wiele wypustów rozmieszczonych dookoła wału i odpowiadające im rowki w piaście. W połączeniu kołkowym występuje pojedynczy łącznik (kołek), a nie układ wielu wypustów. Na rysunku wielokarbowym widać charakterystyczne uzębienie obwodowe.
Stosuje się je m.in. do ustalania położenia części, zabezpieczenia przed obrotem oraz do przenoszenia niewielkich momentów (np. w kołach pasowych, dźwigniach, kołach zębatych). Są proste w wykonaniu i montażu, ale nie nadają się do bardzo dużych obciążeń bez odpowiedniego doboru.
Kołek przenosi przede wszystkim obciążenia przez ścinanie (siły próbujące "przeciąć" kołek) oraz docisk w miejscach styku z otworem/rowkiem. W praktyce może również pełnić rolę elementu zabezpieczającego przed przeciążeniem, ulegając kontrolowanemu ścięciu.
Tak, połączenie kołkowe zalicza się do połączeń rozłącznych, bo po wyjęciu kołka można rozdzielić wał i piastę bez niszczenia zasadniczych elementów. W praktyce stopień "łatwości" demontażu zależy od pasowania kołka (np. wcisk może wymagać narzędzi).
Uczniowie czasem kojarzą przekrój z obecnością śrub, bo w wielu złożeniach elementy są skręcane. To błąd heurystyczny: decyzja na podstawie skojarzenia zamiast cech charakterystycznych. Jeśli nie widać łba śruby, nakrętki ani gwintu, a jest pojedynczy łącznik z osią, to raczej nie jest połączenie skręcane.
Ćwicz na rysunkach technicznych: rozpoznawaj cechy wyróżniające (oś symetrii kołka, prostokątny wpust, obwodowe wypusty wielokarbu, elementy gwintowe w skręcanych). Pomaga też robienie krótkiej listy "co musi wystąpić", zanim wybierzesz odpowiedź.
info

Statystycznie 65% uczniów zna prawidłową odpowiedź. średnie

Eksperci podkreślają: "Na rysunku widać wał i piastę oraz pojedynczy element łączący osadzony wzdłużnie w wyżłobieniu obejmującym oba elementy."

Materiały:

  • Podręcznik/kompendium z konstrukcji maszyn: rozdział o połączeniach rozłącznych
  • Materiały dydaktyczne z rysunku technicznego maszynowego (oznaczenia osi, przekroje)
  • Zestawy zadań: rozpoznawanie połączeń wału z piastą na rysunkach

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego