KWALIFIKACJA ELM4 - CZERWIEC 2024

PYTANIE NR 14.
Na rysunku przedstawiono poprawny schemat układu pneumatycznego. Przeprowadzono badanie działania zmontowanego układu i zauważono, że po wciśnięciu przycisku S2 tłoczysko siłownika A1 wysuwa się, a wciśnięcie przycisku S1 przy wysuniętym tłoczysku siłownika A1 powoduje jego wsunięcie. Prawdopodobną przyczyną nieprawidłowego działania układu jest
Na rysunku przedstawiono poprawny schemat układu pneumatycznego. Przeprowadzono badanie
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
W układzie z rozdzielaczem 5/2 sterowanym obustronnie sygnał z lewego wejścia sterującego powoduje wysuw, a z prawego – wsuw siłownika. Skoro po naciśnięciu S2 następuje wysuw, a po S1 (przy wysuniętym tłoczysku) wsuw, to logika jest odwrócona. Najbardziej prawdopodobna jest zamiana przewodów sterujących między 1V2/1V3 a 1V1.

Pełne wyjaśnienie:

Siłownik A1 jest siłownikiem dwustronnego działania, a jego ruchem steruje rozdzielacz 5/2 (1V1). Rozdzielacz jest sterowany pneumatycznie z dwóch stron (bistabilnie), czyli:

  • sygnał na jedno wejście sterujące przełącza suwak w jedno położenie,
  • sygnał na drugie wejście przełącza suwak w położenie przeciwne,
  • po zaniku sygnału zawór utrzymuje ostatnie położenie.

W typowym odczycie schematu: gdy sygnał trafi na lewe sterowanie 1V1, zawór przełącza się w położenie lewe i zasila komorę powodującą wysuw tłoczyska. Gdy sygnał trafi na prawe sterowanie 1V1, zawór przełącza się w położenie prawe i zasila komorę powodującą wsuw.

Z opisu badania wynika jednak, że po naciśnięciu S2 tłoczysko się wysuwa, a po naciśnięciu S1 (gdy jest już wysunięte) – wsuwa. To oznacza, że sterowania przypisane do przycisków działają odwrotnie niż powinny. Najbardziej prawdopodobną usterką po montażu jest więc zamiana przewodów sygnałowych doprowadzających sterowanie z zaworów ręcznych 3/2 (1V2 z S1 oraz 1V3 z S2) do odpowiednich wejść sterujących rozdzielacza 1V1.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są nieprawidłowe?

  • "zbyt wysokie ciśnienie ustawione na zespole OZ1" – wpływa głównie na siłę oraz prędkość ruchu (i obciążenia elementów), ale nie odwraca kierunku pracy zaworu 5/2 ani nie "zamienia" funkcji S1 i S2.
  • "zbyt niskie ciśnienie ustawione na zespole OZ1" – może powodować brak ruchu, wolny ruch lub niedomaganie przy obciążeniu, ale nie daje typowego objawu stałego odwrócenia logiki sterowania.
  • "uszkodzone tłoczysko siłownika A1" – uszkodzenia mechaniczne częściej objawiają się zacinaniem, wyciekami, nierówną pracą lub brakiem pełnego skoku, a nie konsekwentnym odwróceniem reakcji na przyciski.

W praktyce serwisowej, gdy układ jest kompletny, a reakcje na sygnały sterujące są "zamienione", pierwszym krokiem jest sprawdzenie podłączeń przewodów sterujących do wejść sterujących rozdzielacza 5/2.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Zawór 5/2 to rozdzielacz pięciodrogowy, dwupołożeniowy, używany do sterowania siłownikiem dwustronnego działania. Przełącza dopływ sprężonego powietrza między dwiema komorami siłownika oraz odprowadza powietrze z komory przeciwnej, co umożliwia wysuw i wsuw tłoczyska.
Sterowanie bistabilne oznacza, że rozdzielacz ma dwa wejścia sterujące (np. lewe i prawe). Krótki sygnał na jedno wejście przełącza zawór w dane położenie, a po zaniku sygnału zawór utrzymuje to położenie aż do podania sygnału na drugie wejście. To ważne w diagnozie "zamienionej" logiki przycisków.
Jeśli przewód z przycisku S1 trafi na wejście sterujące przeznaczone dla S2 (i odwrotnie), rozdzielacz 5/2 będzie przełączany w przeciwne położenia niż zamierzono. W efekcie układ działa "na odwrót": przycisk, który miał wywołać wysuw, powoduje wsuw, a drugi przycisk odwrotnie.
Nie, samo ciśnienie zasilania zwykle nie zmienia kierunku ruchu siłownika. Zbyt wysokie ciśnienie może zwiększyć siłę i prędkość, powodować twardszą pracę lub obciążenia elementów, ale kierunek wysuw/wsuw wynika z tego, jak rozdzielacz 5/2 kieruje powietrze do komór siłownika.
Zbyt niskie ciśnienie najczęściej powoduje brak ruchu, wolną pracę lub niepełny skok pod obciążeniem. Objaw "odwróconej" reakcji na przyciski jest typowy raczej dla błędów w połączeniach sterujących (np. zamiana przewodów sygnałowych) niż dla problemów z nastawą ciśnienia.
Błąd połączeń sterujących daje zwykle powtarzalną zmianę logiki (np. S2 zawsze wywołuje wysuw zamiast wsuwu). Uszkodzenie siłownika częściej objawia się zacinaniem, nierówną prędkością, wyciekami lub brakiem pełnego ruchu. Diagnostyka zaczyna się od sprawdzenia przewodów i sygnałów sterujących.
Najczęstsze usterki to: zamiana przewodów sterujących na wejściach rozdzielacza, zamiana przewodów roboczych do komór siłownika, nieszczelności na złączkach, brak zasilania z OZ1, zablokowany tłumik lub filtr oraz błędnie dobrany/ustawiony element przygotowania powietrza.
Dzieje się tak w układzie z rozdzielaczem bistabilnym (sterowanym obustronnie), który nie ma sprężyny powrotnej ustawiającej położenie spoczynkowe. Po zadziałaniu sygnału sterującego zawór pozostaje w ostatnim położeniu aż do podania sygnału na przeciwne wejście sterujące.
Można kolejno podawać sygnał z S1 i S2 oraz obserwować, które wejście sterujące rozdzielacza 5/2 jest zasilane (np. przez krótkie odłączenie i sprawdzenie przepływu/ciśnienia na przewodzie sterującym). Jeśli reakcje są odwrócone, należy zamienić miejscami przewody sterujące prowadzące do wejść rozdzielacza.
Sygnały sterujące do 1V1 wytwarzają zawory 3/2 uruchamiane ręcznie, czyli 1V2 (z przyciskiem S1) oraz 1V3 (z przyciskiem S2). To one podają krótkie impulsy pneumatyczne na odpowiednie wejścia sterujące rozdzielacza 5/2, który następnie steruje ruchem siłownika A1.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 52% zdających egzamin. trudne

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że w układzie z rozdzielaczem 5/2 sterowanym obustronnie sygnał z lewego wejścia sterującego powoduje wysuw, a z prawego – wsuw siłownika.

Źródła:

  • ISO 1219-1:2012, Fluid power systems and components — Graphical symbols and circuit diagrams — Part 1: Graphical symbols (zakres: symbole i odczyt schematów pneumatycznych)
  • PN-EN ISO 4414:2011, Układy pneumatyczne — Ogólne zasady i wymagania bezpieczeństwa dotyczące układów i ich elementów (zakres: podstawy układów pneumatycznych i ich działania)

Materiały:

  • Materiały dydaktyczne z pneumatyki (rozdział: rozdzielacze 5/2, sterowanie bistabilne)
  • Ćwiczenia laboratoryjne: montaż i uruchomienie siłownika dwustronnego działania z rozdzielaczem 5/2
  • Karty katalogowe/ instrukcje producentów zaworów 3/2 i 5/2 (opis portów sterujących i działania)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego