KWALIFIKACJA ELM3 - CZERWIEC 2018

PYTANIE NR 10.
Na rysunku przedstawiono przekrój łożyska liniowego. Który z wymienionych parametrów należy uwzględnić przy doborze średnicy wałka prowadzącego łożysko?
Ilustracja przedstawia przekrój łożyska liniowego, co jest istotne w kontekście kwalifikacji zawodowej mechatronika,
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Dobierając średnicę wałka prowadzącego, trzeba odnieść ją do średnicy otworu (średnicy wewnętrznej) łożyska, bo to ona współpracuje bezpośrednio z wałkiem. Na rysunkach wymiar ten jest standardowo oznaczany symbolem d, a pozostałe (np. D, B, D1) dotyczą innych wymiarów elementu.

Pełne wyjaśnienie:

W układzie z łożyskiem liniowym (tuleją prowadzącą) wałek prowadzący jest elementem współpracującym z powierzchnią wewnętrzną łożyska. Dlatego przy doborze średnicy wałka kluczowy jest wymiar opisujący średnicę wewnętrzną/otworu łożyska. W oznaczeniach stosowanych na rysunkach technicznych i w katalogach producentów wymiar ten jest zwykle podawany jako d.

Odpowiedź "d" jest więc poprawna, bo bezpośrednio wskazuje parametr, od którego zależy, czy wałek zmieści się w łożysku i czy możliwe będzie uzyskanie wymaganego pasowania (np. przesuwnego). Niewłaściwy dobór skutkuje nadmiernymi oporami ruchu, zacieraniem albo luzami pogarszającymi dokładność pozycjonowania.

Pozostałe oznaczenia są typowo używane do innych cech geometrycznych elementu, więc nie stanowią parametru decydującego o średnicy wałka:

  • "B" najczęściej odnosi się do szerokości/długości elementu wzdłuż osi, co wpływa na nośność i prowadzenie, ale nie określa średnicy wałka.
  • "D" zwykle opisuje średnicę zewnętrzną łożyska/tulei, istotną przy doborze gniazda/oprawy, nie wałka.
  • "D1" bywa wymiarem dodatkowym (np. stopień, podtoczenie, średnica pomocnicza), ale nadal nie jest podstawową średnicą współpracującą z wałkiem.

Wskazówka egzaminacyjna: w zadaniach o dobór wałka zawsze szukaj na rysunku wymiaru otworu elementu współpracującego z wałkiem, a nie jego wymiarów zewnętrznych.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Najczęściej d oznacza średnicę wewnętrzną (otworu) elementu. To właśnie ten wymiar jest kluczowy dla doboru średnicy wałka prowadzącego, bo wałek współpracuje z powierzchnią wewnętrzną łożyska.
Wymiar D opisuje zwykle średnicę zewnętrzną łożyska/tulei, czyli parametr istotny przy doborze gniazda lub oprawy. Wałek wchodzi do środka łożyska, więc jego dobór opiera się na średnicy otworu, a nie na wymiarze zewnętrznym.
Zależy od konstrukcji i zaleceń producenta, ale zwykle dąży się do pasowania umożliwiającego płynny przesuw bez nadmiernego luzu. W praktyce korzysta się z katalogów i tolerancji wałków prowadzących, aby uniknąć zacięć i drgań.
Gdy średnica wałka jest większa niż dopuszcza wymiar d (z uwzględnieniem tolerancji), rosną opory ruchu, może dojść do zacierania i przyspieszonego zużycia. W układach mechatronicznych skutkuje to spadkiem precyzji i wzrostem obciążenia napędu.
Zbyt mała średnica wałka powoduje nadmierny luz w prowadzeniu. Objawia się to gorszą dokładnością pozycjonowania, możliwością "bicia" i drgań oraz nierównomiernym zużyciem elementów. W praktyce pogarsza to parametry całego mechanizmu osi.
Na przekroju szukaj wymiaru odnoszącego się do otworu w łożysku, czyli powierzchni, po której ma się ślizgać/rolować wałek. W oznaczeniach rysunkowych jest to zazwyczaj d – średnica wewnętrzna dopasowana do wałka.
Poza średnicą wewnętrzną ważne są m.in. długość/szerokość elementu (wpływa na sztywność i nośność), sposób mocowania, warunki pracy (zapylenie, wilgoć) i dopuszczalne obciążenia. Jednak samo pytanie o średnicę wałka odnosi się przede wszystkim do d.
W wielu rysunkach maszynowych symbole te są używane w podobny sposób (np. B jako szerokość, D jako średnica zewnętrzna), ale zawsze trzeba je odczytać z kontekstu rysunku i opisu. Na egzaminie najbezpieczniej wiązać dobór wałka z wymiarem otworu, czyli d.
Katalog jest niezbędny, gdy trzeba dobrać konkretny typ łożyska (serię, wykonanie, uszczelnienia) i sprawdzić tolerancje oraz zalecenia montażowe. Rysunek pomaga w identyfikacji wymiarów, ale katalog podaje parametry pracy i dopuszczalne obciążenia.
Ćwicz rozpoznawanie standardowych wymiarów: średnice wewnętrzne i zewnętrzne, długości, szerokości, fazy i promienie. Pomaga praca na rysunkach przekrojowych oraz zadaniach z doborem elementów (wałek–tuleja–łożysko). Warto też powtarzać podstawy pasowań i tolerancji.
info

Około 60% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. średnie

Eksperci podkreślają: "Dobierając średnicę wałka prowadzącego, trzeba odnieść ją do średnicy otworu (średnicy wewnętrznej) łożyska, bo to ona współpracuje bezpośrednio z wałkiem."

Materiały:

  • Podręcznik do rysunku technicznego maszynowego (działy: oznaczenia wymiarów, pasowania)
  • Katalogi producentów łożysk liniowych (sekcje: wymiary i oznaczenia)
  • Materiały szkolne z podstaw konstrukcji maszyn (łożyska, prowadnice, dobór pasowań)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego