KWALIFIKACJA CHM3 - STYCZEŃ 2016

PYTANIE NR 32.
Na rysunku przedstawiono przyrząd do pobierania próbek
Ilustracja przedstawia przyrząd do pobierania próbek sypkich, co jest związane z kwalifikacją technika analityka.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Odpowiedź "sypkich." jest właściwa, ponieważ pokazany próbkopobierak służy do poboru materiałów ziarnistych/proszkowych, tak aby uzyskać próbkę reprezentatywną.
Pozostałe odpowiedzi dotyczą mas o większej lepkości lub cieczy, dla których stosuje się inne narzędzia i techniki poboru.

Pełne wyjaśnienie:

W analizie laboratoryjnej kluczowe jest dobranie przyrządu do pobierania próbek do rodzaju materiału, ponieważ od tego zależy reprezentatywność próbki oraz ryzyko zanieczyszczeń i strat. Odpowiedź "sypkich." pasuje do próbkopobieraków przeznaczonych do materiałów proszkowych i ziarnistych (np. granulat, proszek, kruszywo). Takie narzędzia mają konstrukcję umożliwiającą pobranie porcji materiału z określonej głębokości/warstwy i jego bezpieczne przeniesienie do pojemnika.

Odpowiedź "ciekłych." jest nieprawidłowa, bo do cieczy typowo dobiera się rozwiązania pozwalające na kontrolę objętości i minimalizację rozchlapywania (np. pipety, czerpaki, próbniki do cieczy), a nie przyrządy przeznaczone do utrzymania ziaren/proszku w komorze poboru.

Odpowiedź "mazistych." jest myląca: materiały maziste są lepkie i często przywierają do powierzchni, więc wymagają narzędzi o innej geometrii (łatwiejsze odspajanie, większe przekroje, czasem skrobaki) oraz innej techniki poboru, aby próbka nie została "wyciągnięta" selektywnie z jednej frakcji.

Odpowiedź "ciastowatych." także nie pasuje: masy plastyczne są podatne na ugniatanie i rozwarstwienie, więc przy poborze łatwo o błąd selekcji. Stosuje się wtedy narzędzia umożliwiające pobór przekrojowy lub odcięcie fragmentu bez zmiany składu.

Wskazówka egzaminacyjna: przed wyborem odpowiedzi zastanów się, czy dany przyrząd przenosi materiał przez zasyp/zasysanie i utrzymuje ziarenka/proszek (sypkie), czy raczej umożliwia nalewanie/odmierzanie (ciekłe) albo odcinanie/zgarnianie (maziste i ciastowate).

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
To narzędzie służące do pobrania części materiału (próbki) w sposób możliwie reprezentatywny. Dobiera się je do rodzaju materiału (np. sypki, ciekły, lepki), aby ograniczyć selektywne pobieranie frakcji i błędy przygotowania próbki do analizy.
Najczęściej ma element umożliwiający nabranie i utrzymanie ziaren/proszku (komora, szczelina, rurka z otworami) oraz łatwe opróżnienie do pojemnika. Konstrukcja jest zwykle tak dobrana, by pobierać materiał z określonej warstwy i ograniczać wysypywanie.
Bo zły dobór zwiększa ryzyko, że próbka nie będzie reprezentatywna: ciecz może się rozlać, a masa lepka może przywierać i "zostawiać" część składników na ściankach. Skutkiem są błędy wyniku analizy i problemy z porównywalnością oznaczeń.
Częste błędy to pobieranie tylko z wierzchu, omijanie głębszych warstw, zbyt mała liczba miejsc poboru oraz potrząsanie/odsiewanie w trakcie przenoszenia. To prowadzi do zmiany udziału frakcji ziarnowych i zafałszowania składu próbki kierowanej do badań.
Zwykle nie. Materiały maziste są lepkie i przywierają, więc wymagają narzędzi, które ułatwiają odspajanie i przenoszenie bez strat (np. szpatuły, skrobaki, łyżki o odpowiednim kształcie). Użycie próbkopobieraka do sypkich może dać próbkę zaniżoną ilościowo i jakościowo.
To znaczy, że jej skład i właściwości możliwie wiernie odzwierciedlają cały materiał, z którego została pobrana. Osiąga się to przez właściwy plan poboru (miejsca, liczba porcji, sposób mieszania) oraz dobór przyrządu dopasowanego do rodzaju próbki.
Granica bywa płynna, ale praktycznie: masa ciastowata jest bardziej plastyczna i daje się formować, a mazista jest bardziej lepka i smarująca, częściej zostawia film na narzędziu. To wpływa na dobór techniki poboru i sposób oczyszczania narzędzi.
Gdy materiał może być niejednorodny (warstwowanie, segregacja ziarnowa, różna wilgotność). Wtedy pobiera się kilka porcji z różnych miejsc/warstw i często tworzy próbkę zbiorczą. Zmniejsza to ryzyko, że pojedynczy pobór trafi na nietypową frakcję materiału.
Warto przejrzeć zdjęcia i rysunki podstawowych narzędzi do poboru (dla sypkich, cieczy i mas lepkich) oraz połączyć je z cechami użytkowymi: czy narzędzie nabiera proszek, odmierza objętość cieczy, czy umożliwia zeskrobanie masy. Pomaga też praktyka w pracowni.
Najważniejsze jest unikanie zanieczyszczeń krzyżowych: czyste, suche narzędzia, właściwe pojemniki, etykietowanie oraz ograniczenie kontaktu próbki z nieodpowiednimi powierzchniami. Dla materiałów sypkich istotne jest też zabezpieczenie przed zawilgoceniem i utratą frakcji najdrobniejszej.
info

Około 52% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. trudne

Źródła:

  • ISO 5667-1:2020 "Water quality — Sampling — Part 1: Guidance on the design of sampling programmes and sampling techniques" (przykład normatywnego podejścia do doboru technik poboru próbek cieczy) – informacja o normie: https://www.iso.org/standard/74221.html (dostęp 2026-02-28)

Materiały:

  • Instrukcje laboratoryjne (SOP) dotyczące pobierania próbek w pracowni analitycznej
  • Materiały dydaktyczne szkoły/CKZ: "Pobieranie i przygotowanie próbek do analizy"
  • Poradniki metrologiczne i jakościowe dotyczące reprezentatywności próbkowania (guides dot. sampling)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego