KWALIFIKACJA ELE2 - CZERWIEC 2014

PYTANIE NR 19.
Na rysunku przedstawiono schemat ideowy instalacji oświetleniowej klatki schodowej w budynku wielokondygnacyjnym. W puszkach I i V zostały zainstalowane łączniki schodowe. Jakie łączniki należy zainstalować w puszkach II, III i IV, aby możliwe było sterowanie oświetleniem na wszystkich kondygnacjach?
Ilustracja przedstawia schemat ideowy instalacji oświetleniowej klatki schodowej w budynku wielokondygnacyjnym.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
W sterowaniu oświetleniem z wielu miejsc na końcach układu stosuje się łączniki schodowe, a pomiędzy nimi montuje się łączniki krzyżowe. Ponieważ w puszkach I i V są już łączniki schodowe, to w puszkach pośrednich II, III i IV muszą znaleźć się łączniki krzyżowe, aby zachować ciągłość przewodów korespondencyjnych.

Pełne wyjaśnienie:

Sterowanie jednym obwodem oświetleniowym z wielu miejsc realizuje się według stałej zasady:

  • dwa łączniki schodowe montuje się na końcach układu (pierwszy i ostatni punkt sterowania),
  • łączniki krzyżowe montuje się pomiędzy nimi, czyli w każdym punkcie pośrednim.

Wynika to z funkcji tych łączników. Łącznik schodowy przełącza przewód wspólny (zasilanie fazowe albo przewód do oprawy) na jeden z dwóch przewodów korespondencyjnych. Natomiast łącznik krzyżowy nie ma zacisku "wspólnego" – jego zadaniem jest przełączanie (zamiana/krzyżowanie) pary przewodów korespondencyjnych między kolejnymi punktami sterowania. Dzięki temu dowolne przełączenie w dowolnym miejscu zmienia stan obwodu (włącza/wyłącza światło).

Skoro w puszkach I i V są już zamontowane łączniki schodowe (czyli końce układu), to puszki II, III i IV są punktami pośrednimi. Aby układ działał poprawnie na wszystkich kondygnacjach, w punktach pośrednich trzeba zastosować wyłącznie łączniki krzyżowe.

Dlaczego pozostałe propozycje są błędne? Zastosowanie łącznika schodowego w punkcie pośrednim zaburza tor przewodów korespondencyjnych (pojawia się zacisk wspólny tam, gdzie powinno być tylko przełączanie par). Taki układ często daje objawy: brak możliwości sterowania z części kondygnacji, działanie tylko w niektórych położeniach klawiszy albo "losowe" zachowanie przy przełączaniu.

Wskazówka egzaminacyjna: policz punkty sterowania. Dla N miejsc sterowania zawsze jest 2 schodowe + (N-2) krzyżowe. Tutaj N=5, więc potrzebujesz 2 schodowych (już są) oraz 3 krzyżowych (w puszkach II, III i IV).

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Łącznik schodowy służy do sterowania jednym obwodem oświetlenia z dwóch miejsc. Przełącza on zacisk wspólny na jeden z dwóch przewodów korespondencyjnych, dzięki czemu dwa łączniki schodowe na końcach układu pozwalają włączać i wyłączać światło z obu lokalizacji.
Łącznik krzyżowy stosuje się wtedy, gdy chcesz sterować oświetleniem z więcej niż dwóch miejsc. Montuje się go między dwoma łącznikami schodowymi. Jego zadaniem jest przełączanie (zamiana) pary przewodów korespondencyjnych, bez zacisku wspólnego.
Dla sterowania z 5 miejsc potrzebujesz dwóch łączników schodowych na końcach oraz trzech łączników krzyżowych pośrodku. To wynika z zasady: zawsze są 2 łączniki schodowe, a liczba łączników krzyżowych to liczba miejsc sterowania minus 2.
Łącznik schodowy ma zacisk wspólny i jest przeznaczony do początku lub końca toru sterowania. W środku potrzebujesz elementu, który tylko przełącza przewody korespondencyjne między kolejnymi punktami. Wstawienie schodowego w środek zwykle przerywa logikę przełączeń.
Łącznik krzyżowy jest w każdym punkcie pośrednim między dwoma łącznikami schodowymi. Na schemacie zwykle "wpina się" w dwie żyły korespondencyjne biegnące między końcami układu. Jeśli punkt nie jest skrajnym miejscem sterowania, zazwyczaj powinien być krzyżowy.
Najczęściej pojawia się brak sterowania z części pięter, konieczność ustawienia konkretnej kombinacji klawiszy, aby światło działało, albo sytuacje, gdy przełączenie w jednym miejscu nie zmienia stanu lampy. To wskazuje na zaburzenie toru przewodów korespondencyjnych.
Zwykle nie. Jeśli masz już sterowanie z dwóch miejsc (dwa schodowe), to dołożenie trzeciego miejsca realizuje się przez wstawienie łącznika krzyżowego pomiędzy przewody korespondencyjne. Kluczowe jest doprowadzenie do nowej puszki odpowiednich przewodów korespondencyjnych.
Kluczowe są dwa przewody korespondencyjne biegnące między łącznikami. Łączniki schodowe przełączają "wspólny" na jeden z nich, a łączniki krzyżowe przełączają te dwa przewody między sobą. Oprócz tego występuje przewód fazowy zasilania i przewód do oprawy.
Częste błędy to mylenie nazw (schodowy vs krzyżowy), traktowanie każdego punktu jako "schodowego", oraz brak reguły 2+(N-2). Uczniowie też czasem zakładają, że typy łączników muszą się naprzemiennie powtarzać, co nie jest zasadą działania.
Najpierw policz liczbę miejsc sterowania. Zastosuj regułę: 2 łączniki schodowe są zawsze na końcach, a wszystkie punkty pośrednie to łączniki krzyżowe. Następnie sprawdź, czy w treści podano, gdzie są końce (np. puszki I i V).
info

Około 49% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. trudne

Specjaliści zwracają uwagę: "W sterowaniu oświetleniem z wielu miejsc na końcach układu stosuje się łączniki schodowe, a pomiędzy nimi montuje się łączniki krzyżowe."

Źródła:

  • PN-EN 60669-1:2018-04 (lub nowsza): Łączniki do stałych instalacji elektrycznych domowych i podobnych – Część 1: Wymagania ogólne
  • PN-EN 60669-2-1:2005 (lub nowsza): Łączniki do stałych instalacji elektrycznych domowych i podobnych – Wymagania szczegółowe – Łączniki elektroniczne

Materiały:

  • Normy wyrobu dotyczące łączników instalacyjnych (w zakresie terminologii i wymagań funkcjonalnych)
  • Katalogi i instrukcje producentów osprzętu instalacyjnego (schematy łączeń schodowy/krzyżowy)
  • Podręczniki do instalacji elektrycznych budynków (rozdziały o sterowaniu oświetleniem z wielu miejsc)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego