KWALIFIKACJA TLO1 - CZERWIEC 2019

PYTANIE NR 20.
Na rysunku przedstawiono schemat
Ilustracja przedstawia schemat logiczny przerzutnika typu JK, który jest używany w elektronice cyfrowej, szczególnie w
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Przerzutnik to układ sekwencyjny – ma "pamięć" stanu i zwykle występuje w nim sprzężenie zwrotne oraz (często) wejście zegarowe. Sumator, dekoder i multiplekser są układami kombinacyjnymi, których wyjście zależy tylko od bieżących wejść, bez zapamiętywania.

Pełne wyjaśnienie:

Rozpoznanie układu z rysunku opiera się na tym, czy przedstawiony element jest układem kombinacyjnym, czy sekwencyjnym. Przerzutnik należy do układów sekwencyjnych: jego wyjście zależy nie tylko od aktualnych sygnałów wejściowych, ale również od poprzedniego stanu. Tę "pamięć" realizuje się poprzez odpowiednie sprzężenia zwrotne w strukturze (np. dwa wzajemnie powiązane tory logiczne) oraz często poprzez obecność wejścia zegarowego, które wyznacza moment zmiany stanu.

Odpowiedź "przerzutnika" jest więc właściwa, jeżeli na schemacie widać cechy typowe dla elementu pamiętającego stan (np. sygnał zegarowy, wejścia ustawiania/kasowania, dwa wyjścia Q i /Q albo jawne sprzężenie zwrotne).

Pozostałe odpowiedzi dotyczą układów kombinacyjnych:

  • Sumator wykonuje dodawanie bitów (np. wejścia A, B oraz przeniesienie wejściowe) i generuje wynik oraz przeniesienie wyjściowe. Nie przechowuje stanu – nie ma "pamięci" poprzedniego wyniku.
  • Dekoder zamienia kod binarny na sygnały "jeden z wielu" (np. 2→4, 3→8). Charakterystyczne jest wiele wyjść aktywowanych zależnie od kombinacji wejść, bez elementów pamiętających.
  • Multiplekser wybiera jedno z wielu wejść i podaje je na wyjście na podstawie linii wyboru. Typowe są linie selekcji oraz wiele wejść danych, ale brak pamięci stanu.

W praktyce egzaminacyjnej kluczową strategią jest szukanie na schemacie sygnałów i połączeń świadczących o pamięci stanu (zegar/sprzężenie). Jeśli ich nie ma, zwykle chodzi o układ kombinacyjny (sumator, dekoder, multiplekser).

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Przerzutnik to układ sekwencyjny, który przechowuje 1 bit informacji (stan). Jego wyjście zależy od bieżących wejść oraz poprzedniego stanu, dlatego mówi się o "pamięci". Często ma wejście zegarowe, które wyznacza moment zmiany stanu.
Przerzutnik zwykle wskazuje na pamięć stanu: sprzężenie zwrotne, wejście zegarowe, wyjścia typu Q i /Q. Multiplekser to układ kombinacyjny: ma wiele wejść danych i linie wyboru, a wyjście jest tylko "przełączanym" sygnałem bez zapamiętywania.
Sumator działa kombinacyjnie: w danej chwili wyznacza sumę na podstawie aktualnych wejść (bitów) i ewentualnego przeniesienia. Nie przechowuje poprzedniego wyniku, więc nie tworzy "pamięci" stanu. Jeśli w układzie ma być pamięć, dodaje się rejestry/przerzutniki.
Układ sekwencyjny to taki, którego wyjścia zależą od aktualnych wejść oraz historii (poprzedniego stanu). Stan jest przechowywany w elementach pamięci, np. przerzutnikach. W awionice wykorzystuje się je m.in. w licznikach, rejestrach i sterownikach.
Najczęściej są to: obecność wejścia zegarowego (oznaczenia CLK/C), sprzężenia zwrotnego w strukturze, wejść ustawiania/kasowania (SET/RESET) oraz wyjść Q i /Q. Te elementy wskazują, że układ potrafi utrzymać stan po zmianie wejść.
Typowy dekoder nie pamięta stanu, bo jest układem kombinacyjnym: natychmiast mapuje kod wejściowy na aktywne wyjście. Pamięć pojawia się dopiero wtedy, gdy do dekodera dołączysz elementy sekwencyjne (np. rejestr na wejściu/wyjściu), ale sam dekoder pamięci nie zapewnia.
Przerzutniki są częścią wielu bloków cyfrowych: rejestrów, liczników, układów synchronizacji i sterowania. W urządzeniach awionicznych mogą występować w modułach przetwarzania danych i sterowania, gdzie potrzebne jest przechowywanie stanu oraz praca taktowana zegarem.
Najczęściej myli się układy kombinacyjne z sekwencyjnymi, bo patrzy się na "ogólny kształt" symbolu zamiast na cechy funkcjonalne. Pomocne jest pytanie kontrolne: czy układ ma pamięć stanu (sprzężenie/CLK)? Jeśli nie, to raczej nie jest przerzutnikiem.
W wielu przerzutnikach (zwłaszcza synchronicznych) wejście zegarowe jest typowe i bardzo ułatwia rozpoznanie. Istnieją jednak rozwiązania asynchroniczne lub o innej notacji symboli. Dlatego warto szukać także sprzężenia zwrotnego oraz wyjść Q i /Q, a nie opierać się wyłącznie na CLK.
Najlepiej ćwiczyć rozpoznawanie: przerzutnik, rejestr, licznik, dekoder, multiplekser, sumator. Ucz się cech rozróżniających (pamięć stanu, linie wyboru, wiele wyjść "1 z N", przeniesienie w sumatorze). Pomaga też rysowanie prostych schematów z pamięci.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 48% zdających egzamin. trudne

Eksperci podkreślają: "Przerzutnik to układ sekwencyjny – ma "pamięć" stanu i zwykle występuje w nim sprzężenie zwrotne oraz (często) wejście zegarowe."

Źródła:

  • https://pl.wikipedia.org/wiki/Przerzutnik (dostęp: 2026-03-01)
  • https://pl.wikipedia.org/wiki/Multiplekser (dostęp: 2026-03-01)
  • https://pl.wikipedia.org/wiki/Dekoder (dostęp: 2026-03-01)

Materiały:

  • Podręcznik podstaw elektroniki cyfrowej (układy kombinacyjne i sekwencyjne)
  • Materiały dydaktyczne z logiki cyfrowej dla techników (symbole przerzutników, multiplekserów, dekoderów, sumatorów)
  • Dokumentacja techniczna urządzeń awionicznych z przykładami schematów blokowych i funkcjonalnych

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego