KWALIFIKACJA MEC3 - CZERWIEC 2017

PYTANIE NR 26.
Na rysunku przedstawiono sposób sprawdzenia współosiowości wałów za pomocą
Ilustracja przedstawia schematyczny rysunek techniczny, który pokazuje metodę sprawdzania współosiowości wałów za pomocą
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Szczelinomierz służy do kontroli i porównania szerokości szczeliny między elementami (np. połówkami sprzęgła) w różnych położeniach kątowych. Równomierna szczelina na obwodzie wskazuje prawidłowe ustawienie, a różnice sugerują niewspółosiowość. Pozostałe narzędzia dotyczą innych metod kontroli.

Pełne wyjaśnienie:

Sprawdzanie współosiowości wałów w praktyce często wykonuje się na sprzęgle. Metoda pokazana w tego typu zadaniach polega na pomiarze szczeliny pomiędzy powierzchniami elementów sprzęgła (lub innymi powierzchniami kontrolnymi) w kilku położeniach, zwykle po obróceniu wałów o kolejne kąty. Do takiego pomiaru używa się szczelinomierza, czyli zestawu płytek o znanej grubości.

Dlaczego "szczelinomierza" jest poprawne? Ponieważ szczelinomierz pozwala:

  • włożyć płytkę o określonej grubości w szczelinę,
  • ocenić, czy szczelina jest jednakowa w różnych miejscach,
  • wykryć odchyłkę ustawienia (np. różnice szczeliny mogą wskazywać niewłaściwe ustawienie elementów względem siebie).

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są niepoprawne w tym kontekście:

  • "czujnika" (np. czujnika zegarowego) używa się do pomiaru bicia promieniowego/osiowego i do dokładniejszego osiowania, ale jest to inna technika niż bezpośrednia kontrola szczeliny płytkami.
  • "liniału" stosuje się m.in. do kontroli prostoliniowości lub wstępnej oceny współliniowości powierzchni (np. przykładanie do półsprzęgieł), lecz nie jest to narzędzie do pomiaru szczeliny w sposób pokazowy jak w metodzie z płytkami.
  • "struny" używa się jako odniesienia do sprawdzania prostoliniowości/ustawienia na dłuższych odcinkach (metoda "na strunę"), a nie do pomiaru szczeliny między elementami sprzęgła.

Wskazówka egzaminacyjna: jeśli na rysunku widać wsuwane cienkie płytki między elementy i porównywanie "przechodzi/nie przechodzi", to niemal zawsze chodzi o szczelinomierz. Jeśli widać tarczę i wskazówkę oraz pomiar wychylenia, częściej będzie to czujnik.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Współosiowość wałów oznacza takie ustawienie, aby osie obu wałów pokrywały się (lub miały dopuszczalnie małe odchyłki). W praktyce dotyczy to najczęściej osiowania zespołów połączonych sprzęgłem, tak aby ograniczyć drgania, hałas i zużycie łożysk.
Szczelinomierz to zestaw płytek o znanej grubości. Wkłada się je w szczelinę między elementami sprzęgła i sprawdza, czy w kilku położeniach (np. góra–dół–lewo–prawo) wchodzi ta sama grubość. Różnice wskazują odchyłkę ustawienia.
Czujnik zegarowy pozwala mierzyć niewielkie przemieszczenia i bicie z dużą dokładnością. Dzięki temu nadaje się do precyzyjnego osiowania (promieniowego i osiowego) oraz do oceny bicia elementów. Jest jednak inną metodą niż kontrola szczeliny szczelinomierzem.
Szczelinomierz bywa stosowany jako metoda wstępna lub kontrolna, gdy wymagania dokładności są mniejsze albo gdy konstrukcja sprzęgła umożliwia jednoznaczną ocenę szczeliny. W praktyce często łączy się metody: wstępnie szczelinomierzem, dokładnie czujnikiem.
Typowe błędy to: pomiar tylko w jednym miejscu zamiast w kilku położeniach kątowych, pomijanie wpływu "miękkiej stopy" (nierównego oparcia), brak dokręcenia fundamentów przed kontrolą oraz mylenie niewspółosiowości kątowej z równoległą.
Nierówna szczelina mierzona w różnych położeniach najczęściej wskazuje na niewłaściwe ustawienie elementów względem siebie. W zależności od tego, gdzie szczelina jest większa lub mniejsza, można wnioskować o kierunku korekty ustawienia maszyny (np. podkładkami lub przesunięciem).
Liniał daje odniesienie na krótszym odcinku i jest wygodny do szybkiej oceny przylegania/prostoliniowości. Struna tworzy długą linię odniesienia i bywa używana do ustawiania elementów wzdłuż większego dystansu. Żadne z nich nie mierzy szczeliny tak jak szczelinomierz.
Niewspółosiowość powoduje dodatkowe siły i momenty w sprzęgle oraz łożyskach, co zwiększa drgania, temperaturę i obciążenia zmęczeniowe. Skutkiem są przyspieszone luzy, pęknięcia elementów elastycznych, wycieki smaru i skrócona trwałość łożysk.
Należy zapewnić stabilne oparcie maszyn, oczyścić powierzchnie, sprawdzić dokręcenie śrub i brak zanieczyszczeń w strefie pomiaru. Ważne jest też usunięcie naprężeń montażowych i wykonanie pomiarów w kilku położeniach, aby nie oprzeć wyniku na jednym odczycie.
Tak, bo zadania mogą sprawdzać rozpoznanie metody po rysunku i dobór przyrządu. Warto kojarzyć: szczelinomierz (pomiar szczeliny), czujnik (pomiar bicia/odchyłek), liniał (wstępna kontrola przylegania) oraz metody odniesienia na dłuższym dystansie (np. struna).
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 51% zdających egzamin. trudne

Eksperci podkreślają: "Szczelinomierz służy do kontroli i porównania szerokości szczeliny między elementami (np. połówkami sprzęgła) w różnych położeniach kątowych."

Materiały:

  • Materiały dydaktyczne z metrologii warsztatowej (dział: szczelinomierze i ich zastosowanie)
  • Instrukcje stanowiskowe dotyczące osiowania wałów i montażu sprzęgieł w pracowniach szkolnych
  • Podręczniki do montażu maszyn: rozdziały o osiowaniu i kontroli ustawienia zespołów wałowych

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego