KWALIFIKACJA ELE5 - CZERWIEC 2020

PYTANIE NR 2.
Na rysunku przedstawiono tabliczkę zaciskową typowego silnika trójfazowego z uzwojeniami stojana połączonymi w gwiazdę. Które pary zacisków po zdjęciu metalowego zwieracza należy ze sobą zewrzeć, aby uzwojenia silnika zostały skojarzone w trójkąt?
Ilustracja przedstawia tabliczkę zaciskową typowego silnika trójfazowego z uzwojeniami stojana połączonymi w gwiazdę.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
W skojarzeniu trójkąt koniec jednego uzwojenia łączy się z początkiem następnego, tworząc zamkniętą pętlę z trzech uzwojeń. Po zdjęciu zwieracza z układu "gwiazda" należy więc zmostkować właściwe pary zacisków tak, aby powstały trzy węzły Δ. Taki efekt daje połączenie: 1-4, 2-5, 3-6.

Pełne wyjaśnienie:

Skojarzenie uzwojeń silnika trójfazowego decyduje o tym, jak trzy uzwojenia stojana są ze sobą elektrycznie powiązane. W praktyce spotyka się najczęściej dwa układy: gwiazdę (Y) i trójkąt (Δ).

W układzie gwiazdy trzy końce (lub trzy początki – zależnie od oznaczeń) uzwojeń są połączone razem w jeden wspólny punkt. Na tabliczce zaciskowej realizuje się to zwykle przez metalowy zwieracz/mostek, który zwiera trzy zaciski tworzące punkt wspólny.

W układzie trójkąta uzwojenia tworzą zamkniętą pętlę: koniec uzwojenia A łączy się z początkiem uzwojenia B, koniec B z początkiem C, a koniec C z początkiem A. Dzięki temu powstają trzy węzły, do których doprowadza się trzy fazy.

Dlatego po zdjęciu zwieracza z układu "gwiazda" trzeba wykonać takie mostkowanie, które skojarzy pary zacisków "początek–koniec" kolejnych uzwojeń. Odpowiedź "1-4, 2-5, 3-6" odpowiada typowemu sposobowi zamiany Y na Δ na tabliczce 6-zaciskowej: każda para tworzy jeden węzeł trójkąta.

Pozostałe warianty są błędne, bo prowadzą do niewłaściwego skojarzenia: mogą łączyć zaciski, które nie tworzą kolejnych węzłów Δ albo mieszają połączenia tak, że nie powstaje prawidłowa zamknięta pętla trzech uzwojeń. W praktyce skutkuje to nieprawidłową pracą silnika (złe napięcia na uzwojeniach, duże prądy, brak momentu lub przegrzewanie).

Wskazówka egzaminacyjna: nie próbuj zapamiętywać samych numerów. Najpierw przypomnij sobie zasadę: gwiazda = trzy zaciski zwarte razem, trójkąt = trzy pary łączące koniec z początkiem kolejnego uzwojenia. Dopiero potem dopasuj pary zacisków z rysunku.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Połączenie gwiazda (Y) polega na złączeniu trzech końców (lub trzech początków) uzwojeń w jeden wspólny punkt. Na tabliczce zaciskowej często widać wtedy mostek zwierający trzy zaciski. Pozostałe trzy zaciski służą do podłączenia faz zasilania.
Połączenie trójkąt (Δ) tworzy zamkniętą pętlę z trzech uzwojeń: koniec jednego uzwojenia łączy się z początkiem następnego. W efekcie powstają trzy węzły, do których doprowadza się trzy fazy. Na tabliczce realizuje się to przez trzy mostki łączące pary zacisków.
Najczęściej rozpoznasz to po tym, że trzy zaciski są zwarte razem metalowym zwieraczem/mostkiem (tworzą punkt wspólny). Pozostałe trzy zaciski są wolne i zwykle do nich podłącza się przewody fazowe. Dokładny układ zależy od numeracji zacisków na rysunku.
Po zdjęciu zwieracza "gwiazdy" trzeba zmostkować zaciski tak, by połączyć koniec uzwojenia z początkiem kolejnego uzwojenia, tworząc trzy węzły Δ. W typowym układzie 6-zaciskowym robi się to trzema mostkami łączącymi odpowiednie pary zacisków zgodnie ze schematem producenta.
W gwieździe każde uzwojenie ma mniejsze napięcie fazowe niż napięcie międzyfazowe, więc prądy i moment rozruchowy zwykle są mniejsze. W trójkącie uzwojenia są "wpięte" inaczej i mogą widzieć wyższe napięcie, co zwiększa prądy i moment. To ma znaczenie przy doborze skojarzenia do tabliczki znamionowej.
Nie zawsze. Musi to umożliwiać konstrukcja silnika (wyprowadzone końce uzwojeń na 6 zacisków) oraz dane znamionowe (dopuszczalne napięcia pracy w Y/Δ). Jeśli silnik ma wyprowadzone tylko 3 zaciski, nie ma możliwości zmiany skojarzenia na tabliczce zaciskowej bez ingerencji w uzwojenia.
Typowe pomyłki to: łączenie "trzech razem" (co zostawia gwiazdę), mostkowanie par niezgodnych ze schematem (mieszanie początku z początkiem), oraz kierowanie się samą kolejnością numerów bez analizy uzwojeń. Skutkiem może być duży prąd, brak rozruchu, nagrzewanie lub zadziałanie zabezpieczeń.
Silniki trójfazowe występują m.in. w napędach sprężarek, dmuchaw, wentylatorów czy pomp w obiektach i instalacjach towarzyszących. Technik gazownictwa może spotkać je przy eksploatacji urządzeń, współpracy międzybranżowej i podstawowej diagnostyce. Zawsze obowiązuje zachowanie zasad bezpieczeństwa prac elektrycznych.
Najpierw odłącz zasilanie i zabezpiecz przed przypadkowym załączeniem, a następnie potwierdź brak napięcia. Sprawdź, czy mostki są dokręcone i zgodne ze schematem, oraz czy nie ma luźnych przewodów. Jeśli masz uprawnienia i procedury na to pozwalają, można też sprawdzić ciągłość uzwojeń miernikiem.
Skup się na zasadzie: gwiazda to jeden wspólny punkt (trzy zaciski zwarte razem), a trójkąt to trzy niezależne mostki łączące pary zacisków w pętlę. Gdy widzisz "trzy razem" – to Y; gdy widzisz "trzy pary" – to Δ. Potem dopasuj numery z rysunku.
info

Statystycznie 25% uczniów zna prawidłową odpowiedź. bardzo trudne

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że w skojarzeniu trójkąt koniec jednego uzwojenia łączy się z początkiem następnego, tworząc zamkniętą pętlę z trzech uzwojeń.

Źródła:

  • IEC 60034-8, Rotating electrical machines — Terminal markings and direction of rotation (standard opisujący m.in. oznaczenia zacisków i sposób kojarzenia uzwojeń)
  • https://pl.wikipedia.org/wiki/Po%C5%82%C4%85czenie_gwiazda-tr%C3%B3jk%C4%85t - dostęp 2026-03-01
  • https://pl.wikipedia.org/wiki/Silnik_asynchroniczny - dostęp 2026-03-01

Materiały:

  • Materiały dydaktyczne z elektrotechniki: skojarzenia uzwojeń silników trójfazowych (gwiazda/trójkąt)
  • Instrukcje producentów silników: schematy mostkowania na tabliczce zaciskowej
  • Ćwiczenia praktyczne na tabliczce zaciskowej silnika (model dydaktyczny) z pomiarem ciągłości uzwojeń

Aktualizacja pytania: 03.04.2026



Aktualizacja pytania: 03.04.2026
📡 Brak połączenia internetowego