KWALIFIKACJA CHM3 - CZERWIEC 2019

PYTANIE NR 20.
Na rysunku przedstawiono zestaw do
Ilustracja przedstawia zestaw do destylacji prostej, co jest zgodne z odpowiedzią na pytanie egzaminacyjne.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Destylacja prosta wykorzystuje ogrzewaną kolbę z mieszaniną, odprowadzenie par do chłodnicy i odbiór skroplonej cieczy w naczyniu odbierającym. Zestaw do krystalizacji zwykle nie ma chłodnicy i odbieralnika destylatu, a do ekstrakcji typowy jest rozdzielacz. Destylacja z parą wodną wymaga układu doprowadzania pary.

Pełne wyjaśnienie:

Poprawna odpowiedź to destylacja prosta, ponieważ typowy zestaw do tej techniki składa się z:

  • naczynia, w którym ogrzewa się mieszaninę (najczęściej kolby),
  • drogi odprowadzenia par do chłodnicy,
  • chłodnicy, w której para ulega skropleniu,
  • naczynia odbierającego destylat.

Ideą destylacji prostej jest rozdzielanie/oczyszczanie cieczy na podstawie różnic temperatur wrzenia (lub lotności). W praktyce analitycznej stosuje się ją np. do oczyszczania rozpuszczalników albo oddzielania składników mieszaniny, gdy różnice temperatur wrzenia są na tyle duże, że nie trzeba używać kolumny frakcyjnej.

Odpowiedź krystalizacji jest nieprawidłowa, bo krystalizacja polega na wytrącaniu kryształów z roztworu (np. przez ochłodzenie lub odparowanie rozpuszczalnika). Typowy zestaw nie wymaga chłodnicy i odbioru skroplonej cieczy; kluczowe są naczynie z roztworem i warunki sprzyjające powstawaniu kryształów.

Odpowiedź ekstrakcji także jest nieprawidłowa, ponieważ w laboratorium szkolnym i analitycznym ekstrakcję ciecz–ciecz kojarzy się z rozdzielaczem (lejem separacyjnym) i rozdziałem faz, a nie z układem ogrzewania–skraplania–odbioru destylatu.

Odpowiedź destylacji z parą wodną jest błędna, bo ta technika wymaga doprowadzenia pary wodnej do destylowanej mieszaniny (generator pary, przewody doprowadzające), aby umożliwić destylację związków słabo lotnych w niższej temperaturze. Sama obecność chłodnicy nie wystarcza do kwalifikacji jako destylacja z parą wodną.

Wskazówka egzaminacyjna: przy rozpoznawaniu zestawu szukaj ciągu funkcjonalnego "ogrzać → odparować → skroplić → odebrać". Jeśli widzisz ten ciąg, najczęściej chodzi o destylację (a nie o ekstrakcję czy krystalizację).

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Destylacja prosta to metoda rozdzielania lub oczyszczania cieczy polegająca na odparowaniu składnika i jego skropleniu w chłodnicy, a następnie odebraniu destylatu. Stosuje się ją, gdy składniki różnią się lotnością (temperaturą wrzenia) na tyle, że rozdział jest praktyczny bez kolumny frakcyjnej.
Szukaj układu: kolba ogrzewana z mieszaniną → nasadka/łącznik prowadzący pary → chłodnica (z doprowadzeniem i odpływem wody) → naczynie odbierające. Kluczowy jest ciąg "odparowanie–skraplanie–odbiór".
Chłodnica odbiera ciepło od par, dzięki czemu para przechodzi z powrotem w ciecz. Bez chłodnicy część oparów uciekałaby do otoczenia, co obniżałoby wydajność, pogarszało rozdział i mogłoby być niebezpieczne (opary rozpuszczalników, ryzyko zapłonu lub zatrucia).
W destylacji prostej odparowuje się składniki mieszaniny bezpośrednio przez ogrzewanie. W destylacji z parą wodną do układu doprowadza się parę, aby przenieść (współdestylować) związki słabo lotne w niższej temperaturze. Aparatura zwykle zawiera element doprowadzający parę lub generator pary.
Zwykle nie. Gdy temperatury wrzenia są zbliżone, destylacja prosta daje słaby rozdział, bo pary są mieszaniną obu składników. W takich przypadkach stosuje się inne rozwiązania (np. destylację frakcyjną z kolumną) albo dobiera inną metodę rozdzielania zależnie od właściwości substancji.
Krystalizacja to metoda oczyszczania ciał stałych polegająca na tworzeniu kryształów z roztworu (np. po ochłodzeniu lub odparowaniu części rozpuszczalnika). Nie wymaga skraplania par w chłodnicy ani odbierania destylatu. Jeśli na schemacie widać chłodnicę i odbieralnik cieczy, zwykle chodzi o destylację.
Najczęściej spotkasz: kolbę (okrągłodenną lub stożkową), łącznik/nasadkę destylacyjną (często z miejscem na termometr), chłodnicę oraz naczynie odbierające (kolbę lub zlewkę). Dodatkowo używa się statywu, łapek, węży do wody i źródła ogrzewania.
Bo obie techniki są "rozdzielaniem", ale mają inne znaki rozpoznawcze. W ekstrakcji ciecz–ciecz kluczowy jest rozdzielacz i rozdział faz bez skraplania par. W destylacji kluczowe są ogrzewanie, przepływ par oraz chłodnica. Pomyłki wynikają z patrzenia na cel, a nie na funkcję elementów.
Stosuje się ją m.in. do oczyszczania i odzysku rozpuszczalników, przygotowania odczynników o wyższej czystości oraz oddzielania lotnego składnika od mniej lotnych zanieczyszczeń. W pracowni ważne jest też właściwe chłodzenie i szczelność układu, aby ograniczyć straty i emisję oparów.
Najczęstsze to: nieszczelne połączenia (ucieczka par), zły kierunek przepływu wody w chłodnicy, brak stabilnego zamocowania szkła, zbyt szybkie ogrzewanie powodujące zalewanie chłodnicy oraz nieprawidłowe umieszczenie termometru (fałszywy odczyt temperatury par).
info

Statystycznie 55% uczniów zna prawidłową odpowiedź. średnie

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że destylacja prosta wykorzystuje ogrzewaną kolbę z mieszaniną, odprowadzenie par do chłodnicy i odbiór skroplonej cieczy w naczyniu odbierającym.

Źródła:

  • IUPAC Compendium of Chemical Terminology (Gold Book) – hasło "distillation" (strona definicyjna), https://goldbook.iupac.org/terms/view/D01736 (dostęp: 2026-03-02)
  • Wikipedia (PL) – "Destylacja" (opis zasady i odmian destylacji), https://pl.wikipedia.org/wiki/Destylacja (dostęp: 2026-03-02)
  • Wikipedia (PL) – "Destylacja z parą wodną" (cechy odróżniające i wymagania aparaturowe), https://pl.wikipedia.org/wiki/Destylacja_z_par%C4%85_wodn%C4%85 (dostęp: 2026-03-02)

Materiały:

  • Instrukcje BHP i procedury pracowniane dotyczące ogrzewania i pracy z chłodnicą
  • Materiały dydaktyczne z technik rozdzielania (destylacja, ekstrakcja, krystalizacja) dla laboratoriów chemicznych
  • Karty pracy/atlas szkła laboratoryjnego (nazewnictwo i zastosowania elementów)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego