Ekstrakcja to operacja jednostkowa wykorzystywana w chemii analitycznej do przygotowania próbki i rozdziału składników mieszaniny. Jej istotą jest podział (rozdział) analizowanej substancji między dwie fazy, zwykle:
- dwie niemieszające się ciecze (ekstrakcja ciecz–ciecz),
- ciało stałe i ciecz (wymywanie/ekstrakcja ze stałej matrycy), często w układzie, w którym rozpuszczalnik krąży i wielokrotnie przemywa próbkę.
Dlatego aparat przeznaczony do ekstrakcji będzie kojarzony z układem umożliwiającym kontakt faz i/lub cykliczny dopływ świeżego rozpuszczalnika do miejsca, gdzie znajduje się próbka. W praktyce pozwala to np. przenieść analit do fazy organicznej, oddzielić go od soli nieorganicznych albo pozbyć się interferentów przed oznaczeniem.
Dlaczego nie krystalizacja? Krystalizacja służy głównie do oczyszczania i wydzielania substancji stałej z roztworu poprzez zmianę rozpuszczalności (ochładzanie, odparowanie, dodatek antyrozpuszczalnika). Aparatura do krystalizacji nie musi realizować rozdziału między dwiema fazami na zasadzie podziału, tylko tworzy warunki do wzrostu kryształów i ich oddzielenia (filtracja).
Dlaczego nie sublimacja ciągła ani okresowa? Sublimacja jest przejściem substancji stałej bezpośrednio w parę, a następnie resublimacją na chłodnej powierzchni. W aparaturze do sublimacji kluczowe są: ogrzewanie próbki, strefa chłodna do osadzania oraz ograniczenie strat par. Odmiany "ciągła" i "okresowa" odnoszą się do sposobu prowadzenia procesu (ciągłe odprowadzanie/transport par i osadzanie vs praca porcjami), ale w obu przypadkach mechanizm opiera się na fazie gazowej, nie na podziale między cieczami.
Na egzaminie warto zapamiętać prostą regułę: ekstrakcja = rozdział przez rozpuszczalnik i podział między fazami; krystalizacja = wydzielanie kryształów z roztworu; sublimacja = lotny stały związek, para i zimna powierzchnia osadzania.
