KWALIFIKACJA ELM6 - STYCZEŃ 2017 (test 2)

PYTANIE NR 12.
Na rysunku zamieszczono schemat blokowy procesu pakowania kul. Którego modułu funkcyjnego należy użyć w programie realizującym ten proces?
Ilustracja przedstawia schemat blokowy procesu pakowania kul, który jest częścią pytania egzaminacyjnego dla kwalifikacji
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
W procesie pakowania kul typowo trzeba zliczać kolejne sztuki (np. impulsy z czujnika wykrywającego przejście kuli) aż do osiągnięcia zadanej liczby. Do takiego zadania służy licznik zliczający w górę CTU. Bloki TON i TOF realizują opóźnienia czasowe, a NOP nie wykonuje operacji sterującej.

Pełne wyjaśnienie:

W sterowaniu procesem pakowania elementów (np. kul) kluczowe jest ustalenie, co jest wielkością sterującą przejściem do następnego kroku sekwencji. Jeżeli na schemacie blokowym proces polega na odkładaniu do opakowania kolejnych sztuk, to najczęściej warunkiem zakończenia etapu jest osiągnięcie określonej liczby sztuk, a nie upłynięcie określonego czasu.

W takim przypadku właściwym wyborem jest blok CTU, czyli licznik zliczający w górę. CTU zwiększa wartość licznika przy wystąpieniu zliczanego zdarzenia (zwykle impulsu/zbocza z czujnika). Gdy licznik osiągnie wartość zadaną, program może przełączyć sekwencję: zatrzymać podawanie, uruchomić zamknięcie opakowania, wysłać paczkę dalej itp.

Dlaczego pozostałe bloki nie pasują?

  • TON służy do opóźnionego załączenia sygnału po czasie. Jest dobry, gdy etap ma trwać np. 2 s od spełnienia warunku, ale nie rozwiązuje problemu "ile sztuk już spakowano".
  • TOF realizuje opóźnione wyłączenie po zaniku sygnału. Przydaje się np. do podtrzymania pracy napędu przez chwilę, jednak nadal nie zapewnia kontroli liczby sztuk.
  • NOP to operacja "brak działania" (pusta instrukcja) i nie realizuje ani zliczania, ani odmierzania czasu, więc nie steruje logiką pakowania.

Wskazówka egzaminacyjna: gdy w opisie/rysunku pojawiają się słowa typu "sztuki", "kule", "liczba", "zliczanie", "po n elementach" – w pierwszej kolejności rozważ licznik (CTU/CTD). Gdy pojawia się "po czasie", "opóźnienie", "zwłoka" – wtedy rozważ TON/TOF.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
CTU to standardowy licznik zliczający w górę. Zwiększa wartość licznika, gdy pojawia się zliczane zdarzenie (np. impuls z czujnika). Po osiągnięciu wartości zadanej można wykorzystać sygnał wyjściowy do przełączenia kroku sekwencji lub zatrzymania procesu.
Jeśli warunek przejścia etapu dotyczy liczby sztuk (np. ile kul spakowano), potrzebujesz licznika. Jeśli warunek dotyczy czasu trwania (np. po 3 s), wtedy wybiera się timer. Słowa "sztuki/ilość/zlicz" sugerują CTU, a "opóźnienie/zwłoka/sekundy" sugerują TON/TOF.
TON odmierza czas do załączenia wyjścia po spełnieniu warunku, więc odpowiada na pytanie "kiedy coś włączyć po czasie", a nie "ile razy zaszło zdarzenie". W pakowaniu na sztuki kluczowe jest liczenie impulsów z czujnika, a tego TON nie realizuje.
TOF często występuje w przykładach z przenośnikami (podtrzymanie pracy po zaniku sygnału), więc łatwo go wybrać "z przyzwyczajenia". Mechanizm jest jednak inny: TOF steruje czasem podtrzymania, a licznik steruje liczbą zdarzeń. To dwa różne kryteria zakończenia etapu.
NOP to instrukcja "brak operacji" – nie zmienia stanu programu ani zmiennych. Używa się jej pomocniczo, np. do zachowania struktury programu, testów lub w miejscach, gdzie przewidziano blok, ale chwilowo nie ma logiki do wykonania. Nie rozwiązuje zadań sterowania procesem.
Najczęściej zlicza się impulsy z czujnika (fotoelektrycznego, indukcyjnego, wizyjnego), który wykrywa przejście kuli, albo sygnał potwierdzający "kula odłożona do opakowania". Ważne, by sygnał był jednoznaczny (najlepiej zbocze), aby nie zliczać wielokrotnie tej samej sztuki.
Trzeba zadbać, aby CTU zliczał pojedyncze zdarzenia, a nie długi stan. W praktyce stosuje się detekcję zbocza (impuls przy przejściu 0→1) lub odpowiednie filtrowanie sygnału czujnika. Dzięki temu jedna kula daje jeden przyrost licznika.
Często łączy się licznik z timerami: CTU pilnuje ilości, a TON/TOF dodają zwłoki technologiczne, np. czas na domknięcie klapki, podtrzymanie napędu lub opóźnienie startu kolejnego cyklu. Timer nie zastępuje licznika, ale może uzupełniać sekwencję.
Najczęstsze pomyłki to: wybór timera, bo kojarzy się z "cyklem" (ignorowanie, że chodzi o liczbę sztuk), mylenie TON z TOF (opóźnienie załączenia vs wyłączenia) oraz nieuwzględnienie, że NOP nie realizuje żadnej funkcji sterującej. Pomaga wskazanie, czy kryterium jest czas czy ilość.
Warto przećwiczyć krótkie scenariusze: zliczanie sztuk (CTU), opóźnienia (TON/TOF) oraz reset licznika i warunki przejścia kroków sekwencji. Dobrą metodą jest rozpisanie: wejście (czujnik), przetwarzanie (blok), warunek końca etapu (osiągnięcie progu lub czas).
info

Około 42% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. trudne

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że w procesie pakowania kul typowo trzeba zliczać kolejne sztuki (np. impulsy z czujnika wykrywającego przejście kuli) aż do osiągnięcia zadanej liczby.

Źródła:

  • IEC 61131-3:2013, Programmable controllers — Part 3: Programming languages (opis standardowych bloków: liczniki i timery)

Materiały:

  • Materiały dydaktyczne do programowania PLC w językach zgodnych z IEC 61131-3 (ST/LAD/FBD)
  • Ćwiczenia laboratoryjne: implementacja CTU, TON, TOF na przykładach z czujnikiem i napędem
  • Dokumentacja środowiska PLC używanego w szkole (opis bloków standardowych)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego