KWALIFIKACJA ELE5 - CZERWIEC 2014 (test 2)

PYTANIE NR 12.
Na schemacie silnika prądu stałego symbolem A1A2 oznaczono uzwojenie
Ilustracja przedstawia schemat silnika prądu stałego, który jest częścią egzaminu zawodowego dla technika elektryka w
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Oznaczenia A1–A2 na schematach silników prądu stałego odnoszą się do wyprowadzeń obwodu twornika. Twornik jest częścią wirującą z uzwojeniem współpracującym z komutatorem. Uzwojenia wzbudzenia (bocznikowe lub szeregowe) oraz komutacyjne mają zwykle inne oznaczenia zacisków.

Pełne wyjaśnienie:

W silniku prądu stałego wyróżnia się dwa podstawowe obwody: obwód twornika oraz obwód wzbudzenia. Na schematach zaciski (wyprowadzenia) tych obwodów są oznaczane symbolami literowo-cyfrowymi, aby jednoznacznie wskazać, do którego uzwojenia należą.

Oznaczenie A1A2 jest typowo kojarzone z uzwojeniem twornika, czyli uzwojeniem części wirującej, które współpracuje z komutatorem i przez które płynie prąd odpowiedzialny za wytwarzanie momentu elektromagnetycznego. Dlatego odpowiedź "twornika" jest właściwa.

Pozostałe odpowiedzi dotyczą innych uzwojeń spotykanych w maszynach prądu stałego, ale nie odpowiadają oznaczeniu A1A2:

  • "komutacyjne" – uzwojenie komutacyjne (biegunów komutacyjnych) jest uzwojeniem pomocniczym, stosowanym do poprawy komutacji i ograniczania iskrzenia na szczotkach. Jego wyprowadzenia są zwykle oznaczane inaczej niż obwód twornika.
  • "wzbudzenia szeregowe" – uzwojenie wzbudzenia szeregowego jest włączane w szereg z twornikiem i ma inne zaciski niż sam twornik; na schemacie powinno być identyfikowane odrębnymi oznaczeniami.
  • "wzbudzenia bocznikowe" – uzwojenie bocznikowe jest dołączane równolegle do zasilania i również ma własne wyprowadzenia, rozróżniane od zacisków twornika.

Wskazówka egzaminacyjna: jeśli w zadaniu pojawiają się oznaczenia zacisków, najpierw ustal, czy dotyczą obwodu mocy (twornik) czy obwodu wzbudzenia (pola). Następnie porównaj z typowymi konwencjami oznaczeń stosowanymi na schematach maszyn DC.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Najczęściej A1 i A2 oznaczają zaciski uzwojenia twornika (obwodu wirnika) w silniku prądu stałego. To przez ten obwód płynie prąd odpowiedzialny za wytworzenie momentu. Trzeba jednak pamiętać, że spotyka się różne konwencje oznaczeń zależnie od dokumentacji.
Uzwojenie twornika jest związane z wirnikiem i komutatorem, zwykle stanowi główny obwód mocy. Uzwojenie wzbudzenia jest na stojanie i odpowiada za wytworzenie pola magnetycznego. Na schemacie szukaj osobnych zacisków i rozdzielenia na obwód twornika oraz obwód pola.
Rodzaj wzbudzenia wpływa na charakterystykę pracy. Wzbudzenie szeregowe daje duży moment rozruchowy, a wzbudzenie bocznikowe zapewnia bardziej stabilne obroty przy zmianach obciążenia. Na egzaminie ważne jest rozróżnienie, że są to uzwojenia pola, a nie uzwojenie twornika.
Uzwojenie komutacyjne (biegunów komutacyjnych) to uzwojenie pomocnicze, które poprawia proces komutacji i ogranicza iskrzenie na szczotkach. Nie jest ono uzwojeniem twornika ani podstawowym uzwojeniem wzbudzenia. Na schematach bywa opisane osobno i ma własne wyprowadzenia.
Uzwojenie twornika współpracuje przede wszystkim z komutatorem i szczotkami, które doprowadzają prąd do wirującego uzwojenia. Współpraca z polem magnetycznym (wytwarzanym przez wzbudzenie) powoduje powstanie siły elektromagnetycznej i momentu napędowego.
Nie zawsze. W praktyce oznaczenia mogą zależeć od producenta, typu maszyny oraz przyjętej konwencji w dokumentacji technicznej. Na egzaminie należy opierać się na schemacie z zadania i typowych oznaczeniach maszyn DC, ale w realnej pracy warto zawsze sprawdzić DTR i tabliczkę zaciskową.
Najczęściej myli się uzwojenie twornika z uzwojeniami wzbudzenia, bo oba są "uzwojeniami" w tej samej maszynie. Drugi błąd to automatyczne wybieranie "bocznikowe" lub "szeregowe", bo te pojęcia są częściej omawiane, mimo że pytanie dotyczy oznaczeń zacisków.
Jest to konieczne podczas podłączania silnika do zasilania i układu regulacji, w trakcie remontu lub przezbrajania tabliczki zaciskowej oraz przy diagnostyce (np. pomiary rezystancji uzwojeń, próby izolacji). Błędna identyfikacja może spowodować nieprawidłową pracę lub uszkodzenie.
Skutki mogą obejmować brak rozruchu, niewłaściwy kierunek obrotów, nadmierny prąd, przegrzewanie, silne iskrzenie na komutatorze albo uszkodzenie uzwojeń. Dlatego przed uruchomieniem należy potwierdzić zgodność podłączeń ze schematem i oznaczeniami zacisków.
Warto ćwiczyć czytanie schematów maszyn DC i AC oraz zapamiętać, które oznaczenia zwykle dotyczą twornika, a które wzbudzenia. Pomaga też rozpisanie funkcji każdego uzwojenia: co wytwarza pole, co przenosi moc, a co jest uzwojeniem pomocniczym. Kluczowa jest praktyka na przykładach.
info

Statystycznie 45% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

Eksperci podkreślają: "Oznaczenia A1–A2 na schematach silników prądu stałego odnoszą się do wyprowadzeń obwodu twornika."

Materiały:

  • Podręczniki i skrypty z maszyn elektrycznych (dział: maszyny prądu stałego)
  • Instrukcje/DTR producentów silników DC (sekcje: schemat połączeń, oznaczenia zacisków)
  • Zestawy zadań egzaminacyjnych z czytania schematów maszyn elektrycznych

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego