KWALIFIKACJA ELM2 + ELM5 - CZERWIEC 2008

PYTANIE NR 2.
Na zdjęciu przedstawiono
Ilustracja przedstawia trzy różne rodzaje termistorów, które są elementami elektronicznymi używanymi do pomiaru temperatury.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Termistory to elementy, których rezystancja zależy od temperatury, często stosowane jako czujniki lub elementy zabezpieczeń. Na zdjęciach zwykle przypominają małe elementy rezystancyjne (np. "kropelka", dysk lub element osiowy). Diody i tyrystory są elementami półprzewodnikowymi o innym wyglądzie i oznaczeniach, a tensometry mają inną konstrukcję.

Pełne wyjaśnienie:

Odpowiedź "termistory" jest poprawna, gdy na fotografii widać elementy o konstrukcji typowej dla czujników rezystancyjnych zależnych od temperatury. Termistor to element, którego rezystancja zmienia się wraz ze zmianą temperatury. W praktyce spotyka się termistory w różnych obudowach (np. małe elementy przewlekane lub SMD), używane do pomiaru temperatury, kompensacji temperaturowej lub jako zabezpieczenia (np. ograniczanie prądu rozruchowego).

Odpowiedź "diody" jest niepoprawna, ponieważ dioda to element półprzewodnikowy o działaniu prostowniczym i zwykle ma cechy rozpoznawcze takie jak oznaczenie katody (pasek na obudowie elementu osiowego) albo charakterystyczne obudowy (SMD, LED itp.). Sam fakt posiadania dwóch wyprowadzeń nie przesądza o tym, że element jest diodą.

Odpowiedź "tyrystory" jest niepoprawna, bo tyrystor jest elementem sterowanym (zwykle o trzech wyprowadzeniach: anoda, katoda, bramka) i często występuje w innych obudowach (np. większe elementy mocy, obudowy do radiatora). Nawet jeśli istnieją małe tyrystory, to ich identyfikacja opiera się na innym zestawie cech niż dla termistorów.

Odpowiedź "tensometry" jest niepoprawna, ponieważ tensometr to czujnik odkształcenia (naprężenia), najczęściej w postaci folii/siatki oporowej przyklejanej do badanego elementu, a nie typowy mały element przewlekany przypominający rezystor. Uczniowie często mylą termistor z tensometrem, bo oba są czujnikami oporowymi, ale mierzą zupełnie inne wielkości.

Wskazówka egzaminacyjna: przy rozpoznawaniu elementu ze zdjęcia zwracaj uwagę na liczbę wyprowadzeń, oznaczenia na obudowie, kształt oraz typową funkcję elementu w układzie (czujnik/zabezpieczenie vs element półprzewodnikowy mocy).

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Termistor to element, którego rezystancja zmienia się wraz z temperaturą. W elektronice służy m.in. jako czujnik temperatury, element kompensacji temperaturowej oraz zabezpieczenie (np. ograniczanie prądu rozruchowego). Rozpoznanie termistora bywa potrzebne przy montażu i serwisie urządzeń.
Diody często mają oznaczenie katody (np. pasek na obudowie elementu osiowego) i pełnią funkcję prostowania. Termistor zwykle nie ma takiego "paska kierunkowego" i jest opisywany jako czujnik/zabezpieczenie temperaturowe. Gdy brak pewności, pomaga pomiar multimetrem i obserwacja zmian rezystancji przy ogrzewaniu.
W termistorze materiał jest dobrany tak, aby jego przewodnictwo silnie zależało od temperatury. W efekcie niewielka zmiana temperatury powoduje zauważalną zmianę rezystancji. To czyni termistory użytecznymi jako czujniki i elementy automatyki temperaturowej w układach elektronicznych.
Najpierw mierzysz rezystancję w temperaturze otoczenia (dla sprawnego elementu będzie stabilna i sensowna). Następnie lekko ogrzewasz termistor (np. ciepłym powietrzem) i obserwujesz zmianę odczytu. Kluczowe jest to, że rezystancja powinna wyraźnie reagować na temperaturę.
Tensometr to czujnik odkształcenia/naprężenia, zwykle w postaci folii lub siatki oporowej przyklejanej do badanego elementu mechanicznego. Termistor jest czujnikiem temperatury (rezystancja zależy od temperatury). Oba mogą być "oporowe", ale mierzą inne wielkości i mają inną konstrukcję.
Termistory stosuje się m.in. do ochrony przed przegrzaniem (kontrola temperatury radiatora lub obudowy) oraz do ograniczania prądu rozruchowego w zasilaczach i transformatorach. Dzięki zależności rezystancji od temperatury element może reagować na warunki pracy i zmniejszać ryzyko uszkodzeń.
Najczęstsze błędy to wybór "diody" tylko dlatego, że element ma dwa wyprowadzenia, oraz mylenie czujników: termistora z tensometrem. Pomaga analiza cech obudowy (np. brak paska katody), kontekstu na płytce oraz świadomość, że elementy mocy (np. tyrystory) zwykle wyglądają inaczej.
Zwykle nie, ponieważ tyrystor jest elementem sterowanym i standardowo ma więcej wyprowadzeń (w tym bramkę). W praktyce tyrystory często są też elementami mocy w większych obudowach. Jeśli na zdjęciu widać drobne elementy czujnikowe/rezystancyjne, to "tyrystory" są mało prawdopodobne.
Termistory spotyka się w zasilaczach, ładowarkach, urządzeniach AGD, elektronice samochodowej i sprzęcie komputerowym. Służą do pomiaru temperatury, kontroli pracy wentylatora, ochrony akumulatorów oraz monitorowania przegrzewania. To element praktyczny, często występujący w serwisie.
Ćwicz na zestawach zdjęć i rzeczywistych podzespołach: porównuj obudowy, liczbę wyprowadzeń i typowe oznaczenia. Uzupełnij to o podstawowe pomiary multimetrem oraz czytanie kart katalogowych. Dobra metoda to stworzenie własnej "ściągi wizualnej" z cechami elementów.
info

Statystycznie 83% uczniów zna prawidłową odpowiedź. średnio łatwe

Według specjalistów z branży: "Termistory to elementy, których rezystancja zależy od temperatury, często stosowane jako czujniki lub elementy zabezpieczeń."

Źródła:

  • Vishay Intertechnology – Thermistors (NTC/PTC) overview and product information: https://www.vishay.com/en/thermistors/ - dostęp 2026-03-02
  • TDK Electronics (EPCOS) – NTC thermistors, general information/product pages: https://www.tdk-electronics.tdk.com/en/ntc-thermistors-210640 - dostęp 2026-03-02
  • Wikipedia (PL) – "Termistor": https://pl.wikipedia.org/wiki/Termistor - dostęp 2026-03-02

Materiały:

  • Karty katalogowe (datasheet) termistorów i przykładowych diod/tyrystorów
  • Atlas/kompendium elementów elektronicznych z fotografiami obudów
  • Ćwiczenia z pomiarów multimetrem: rozróżnianie elementów po charakterystyce

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego