KWALIFIKACJA GIW6 - CZERWIEC 2017

PYTANIE NR 14.
Na zdjęciu satelitarnym rejonu Japonii strzałką zaznaczono
Ilustracja przedstawia zdjęcie satelitarne regionu Japonii, na którym strzałką zaznaczono obszar w Oceanie Spokojnym.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Strzałka wskazuje wąski, wydłużony, bardzo ciemny pas największych głębokości na mapie batymetrycznej na wschód od Japonii. Taki liniowy obszar maksymalnych głębokości jest typowy dla rowu oceanicznego, powstającego w strefie subdukcji. Ryft i grzbiet to formy wyniesione, a łuk wysp leży na lądzie/na płytszych wodach.

Pełne wyjaśnienie:

Na mapach batymetrycznych najciemniejsze barwy zwykle oznaczają największe głębokości. Strzałka na ilustracji wskazuje wąski, ciągły, bardzo ciemny pas biegnący równolegle do wschodniego wybrzeża Japonii. Taka forma jest charakterystyczna dla rowu oceanicznego – długiej, wąskiej depresji dna oceanu o stromych zboczach.

Dlaczego to rów oceaniczny?
Rowy oceaniczne tworzą się w strefach subdukcji, gdzie jedna płyta tektoniczna podsuwana jest pod drugą. W rejonie Japonii występuje aktywna granica zbieżna płyt, dlatego układ "ocean → rów → łuk wysp (Japonia)" jest typowy dla tego typu krawędzi płyt. Właśnie rów, jako najgłębsza część systemu, na mapie batymetrycznej będzie zaznaczony najciemniejszym kolorem.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są niepoprawne?

  • Ryft oceaniczny to strefa rozsuwania płyt (granica rozbieżna). W ryfcie i na grzbietach śródoceanicznych dno jest relatywnie wyniesione, a nie ekstremalnie głębokie, więc na batymetrii nie tworzy wąskiego pasa maksymalnych głębokości przy brzegu kontynentu/łuku wysp.
  • Łuk wysp to pas wysp wulkanicznych powstający nad strefą subdukcji (w tym przypadku same Wyspy Japońskie). Strzałka nie wskazuje archipelagu, tylko obszar głębokiego dna oceanicznego po stronie Pacyfiku.
  • Grzbiet podmorski jest formą wyniesioną dna (często związaną ze spreadingiem lub hotspotem). Na mapie batymetrycznej odpowiada raczej płytszym głębokościom (jaśniejsze barwy) niż najciemniejszemu, wąskiemu pasu głębin.

Wskazówka egzaminacyjna: jeśli na batymetrii widzisz wąski, bardzo ciemny "rów" równoległy do łuku wysp/wybrzeża w strefie aktywnej tektoniki, najczęściej jest to rów oceaniczny związany z subdukcją.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Rów oceaniczny to długa, wąska i bardzo głęboka depresja dna oceanu. Powstaje najczęściej w strefie subdukcji, gdy jedna płyta tektoniczna wsuwa się pod drugą. Na mapach batymetrycznych zwykle odpowiada mu najciemniejszy pas oznaczający największe głębokości.
Szukaj wąskiego, wydłużonego pasa maksymalnych głębokości, często biegnącego równolegle do wybrzeża lub łuku wysp. Na batymetrii jest to zwykle najciemniejszy kolor. Dodatkową wskazówką jest położenie przy granicy zbieżnej płyt, gdzie zachodzi subdukcja.
Rejon Japonii leży przy aktywnej granicy zbieżnej płyt tektonicznych. W strefie subdukcji płyta oceaniczna zapada się pod płytę po stronie Japonii, co tworzy charakterystyczny układ: rów oceaniczny po stronie oceanu oraz łuk wysp (archipelag) nad strefą subdukcji.
Rów oceaniczny powstaje na granicy zbieżnej (subdukcja) i jest formą bardzo głęboką. Ryft oceaniczny to strefa rozbieżna, gdzie płyty się rozsuwają i tworzy się nowa skorupa; ryft jest związany z grzbietem śródoceanicznym, czyli formą wyniesioną, a nie najgłębszą.
W typowej skali batymetrycznej najciemniejsze barwy oznaczają największe głębokości. Dlatego wąski, bardzo ciemny pas wzdłuż wybrzeża lub łuku wysp często wskazuje na rów oceaniczny. Zawsze warto jednak sprawdzić legendę mapy, bo skale barw mogą się różnić.
Nie. Łuk wysp to pas wysp (często wulkanicznych) powstający nad strefą subdukcji. Rów oceaniczny to głęboka depresja dna oceanu po stronie oceanu, przed łukiem wysp. Na mapie łuk wysp widzisz jako ląd/wyspy, a rów jako bardzo głęboki pas wody.
Najgłębsze rowy oceaniczne leżą głównie wokół Oceanu Spokojnego w strefach subdukcji (tzw. "pierścień ognia"). To obszary, gdzie płyty oceaniczne zapadają się w głąb płaszcza. Takie miejsca są też silnie aktywne sejsmicznie i mogą generować tsunami.
W rowach oceanicznych przebiega granica subdukcji, gdzie płyty mogą się klinować i nagle uwalniać naprężenia jako silne trzęsienia ziemi. Jeśli dojdzie do pionowego przemieszczenia dna morskiego, może zostać wypchnięta masa wody i powstaje tsunami. Dlatego rozpoznanie stref rowów ma znaczenie praktyczne.
Grzbiet podmorski to wyniesienie dna, więc na batymetrii odpowiada płytszym głębokościom (często jaśniejsze kolory) i zwykle ma szerzej rozlany kształt. Rów oceaniczny jest wąski, liniowy i najciemniejszy (najgłębszy). Kluczowa jest też tektonika: grzbiety wiążą się z rozsuwaniem, rowy z subdukcją.
Najczęstsze pomyłki to: mylenie "ryftu" z "rowem" przez podobieństwo nazw, utożsamianie łuku wysp (Japonii) z elementem wskazanym strzałką oraz błędne odczytanie skali barw (np. uznanie, że ciemniejszy kolor to płytsza woda). Pomaga analiza: głębokość + położenie względem wysp.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 42% zdających egzamin. trudne

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że strzałka wskazuje wąski, wydłużony, bardzo ciemny pas największych głębokości na mapie batymetrycznej na wschód od Japonii.

Źródła:

  • Encyclopaedia Britannica, hasło: "Japan Trench" (opis położenia i charakteru rowu), https://www.britannica.com/place/Japan-Trench - dostęp 2026-02-18
  • USGS, Subduction zone basics (opis stref subdukcji i związanych z nimi rowów oceanicznych), https://www.usgs.gov/programs/earthquake-hazards/subduction-zone-earthquakes - dostęp 2026-02-18
  • NOAA Ocean Exploration, "Ocean Trenches" (charakterystyka rowów oceanicznych jako najgłębszych części oceanu), https://oceanexplorer.noaa.gov/facts/trenches.html - dostęp 2026-02-18

Materiały:

  • Podręcznik geologii dynamicznej (tektonika płyt, subdukcja, formy dna oceanicznego)
  • Atlas/mapy batymetryczne świata i przekroje przez strefy subdukcji
  • Materiały edukacyjne USGS/NOAA o strefach subdukcji, rowach oceanicznych i tsunami

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego