KWALIFIKACJA TKO3 - WRZESIEŃ 2015

PYTANIE NR 9.
Najbardziej bezpieczne pochylenie skarp nasypu o wysokości 4 m, wykonanego z gruntu piaszczystego, wynosi
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Zapis 1:n oznacza 1 jednostkę wysokości pionowej do n jednostek w poziomie.
W gruntach piaszczystych dla nasypu o wysokości 4 m typowo przyjmuje się skarpę 1:1,5 jako bezpieczną. 1:1,0 jest bardziej strome (mniej stabilne), a zapisy typu 1,5:1 i 2,0:1 odwracają sens notacji.

Pełne wyjaśnienie:

Pochylenie skarpy nasypu w praktyce utrzymania i budowy podtorza zapisuje się najczęściej jako 1:n, gdzie 1 oznacza przyrost w pionie (wysokość), a n odpowiadający mu odcinek w poziomie (rzut). Z tego wynika prosta zasada: im większe n, tym skarpa jest łagodniejsza, a więc zwykle bardziej bezpieczna (ma większą rezerwę stateczności i jest mniej podatna na osuwanie).

Dla nasypu o wysokości 4 m wykonanego z gruntu piaszczystego stosuje się wartości typowe, ponieważ piaski (grunty niespoiste) mają stateczność wynikającą głównie z tarcia wewnętrznego, a przy umiarkowanych wysokościach można przyjmować nachylenia katalogowe bez każdorazowego liczenia stateczności. W podanym kontekście jako najbezpieczniejsze standardowe pochylenie wskazano 1:1,5 (1 pionowo : 1,5 poziomo).

Dlaczego pozostałe odpowiedzi nie pasują:

  • 1:1,0 oznacza skarpę bardziej stromą (mniejszy odcinek w poziomie na tę samą wysokość), co zmniejsza bezpieczeństwo i zwiększa ryzyko zsuwu lub erozji.
  • 1,5:1 oraz 2,0:1 to zapisy "odwrócone" względem przyjętej konwencji 1:n. W takim odczycie sugerowałyby 1 jednostkę w poziomie na 1,5 lub 2 jednostki w pionie, czyli skarpę bardzo stromą, nieodpowiadającą typowemu zapisowi pochylenia skarp nasypów.

W praktyce warto zapamiętać, że dla piasków bezpieczne nachylenia są zwykle łagodniejsze niż "prawie pionowe" skarpy, a poprawny zapis 1:n zawsze odnosi się do pion : poziom. Jeśli warunki wodno-gruntowe są trudne (np. wysoka woda, rozmywanie), często stosuje się jeszcze łagodniejsze skarpy lub umocnienia, ale w tym pytaniu chodzi o typową wartość dla 4 m nasypu z piasku.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Zapis 1:n oznacza stosunek pion : poziom. "1" to jednostka wysokości skarpy, a "n" to odpowiadająca jej długość w poziomie. Im większe n, tym skarpa jest łagodniejsza i zwykle bezpieczniejsza.
Przy 1:1,5 skarpa ma większy "rozbieg" w poziomie na tę samą wysokość, więc jest mniej stroma. Mniejsza stromość zwykle zwiększa stateczność i ogranicza ryzyko zsuwu oraz rozmywania, szczególnie w gruntach piaszczystych.
Nie. Typowe nachylenia są punktem wyjścia, ale zależą m.in. od wysokości nasypu, warunków wodno-gruntowych i obciążeń. W trudnych warunkach może być potrzebna skarpa łagodniejsza (np. 1:2) albo umocnienia, nawet dla piasku.
Najczęstszy błąd to odwrócenie notacji, czyli traktowanie 1,5:1 jako tego samego co 1:1,5. To zmienia sens: w zapisie 1:n zawsze chodzi o pion : poziom. Warto dopowiadać sobie "1 pionowo do 1,5 poziomo".
Zwykle wtedy, gdy skarpa jest wysoka, warunki są nietypowe (np. wysoka woda, osłabione podłoże), występują dodatkowe obciążenia albo są oznaki niestabilności. W kontekście podano, że dla gruntów piaszczystych szczegółowa analiza jest wymagana dla większych wysokości skarp.
"Najbezpieczniejsze" oznacza takie nachylenie, które daje większy zapas stateczności i mniejsze ryzyko zsuwu. Zwykle jest to skarpa łagodniejsza. Trzeba jednak pamiętać o kompromisie: łagodniejsza skarpa wymaga więcej terenu i większej objętości robót ziemnych.
Rodzaj gruntu decyduje o mechanizmie stateczności. W piaskach (niespoistych) stabilność wynika głównie z tarcia, więc zbyt strome skarpy łatwiej się osypują. W gruntach spoistych (np. gliny) zachowanie może być inne, a nachylenia typowe mogą się różnić.
Pod względem geometrii 1:2 jest łagodniejsza, więc często daje większe bezpieczeństwo. Nie zawsze jest jednak "lepsza" w praktyce, bo zwiększa zapotrzebowanie na teren i koszty. Egzaminowo ważne jest rozumienie, że większe n oznacza łagodniejszą skarpę.
Najprościej odnieść zapis do konwencji pion : poziom. Jeśli zadanie mówi o pochyleniu skarpy w formie 1:n, to 1,5:1 oznaczałoby więcej w pionie niż w poziomie, czyli bardzo stromą skarpę. W typowych zadaniach dla nasypów taki zapis bywa sygnałem błędnej notacji.
Warto opanować: zapis 1:n, typowe nachylenia dla podstawowych gruntów (piaski vs grunty spoiste), wpływ wysokości nasypu oraz czynniki ryzyka (woda, erozja, obciążenia). Pomaga też robienie krótkich szkiców, aby nie odwracać proporcji.
info

Statystycznie 42% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

Według specjalistów z branży: "Zapis 1:n oznacza 1 jednostkę wysokości pionowej do n jednostek w poziomie.W gruntach piaszczystych dla nasypu o wysokości 4 m typowo przyjmuje się skarpę 1:1,5 jako bezpieczną."

Źródła:

  • PKP PLK S.A., Instrukcja Id-3 "Warunki techniczne utrzymania podtorza kolejowego", §7 (wskazanie nachyleń typowych skarp i warunków stosowania)
  • PN-EN 1997-1:2008 Eurokod 7: Projektowanie geotechniczne – Część 1: Zasady ogólne (zagadnienia stateczności i podejście projektowe)

Materiały:

  • Instrukcja Id-3 (Warunki techniczne utrzymania podtorza kolejowego) PKP PLK – część dotycząca skarp nasypów i warunków stosowania nachyleń typowych
  • Materiały dydaktyczne z geotechniki dla budownictwa komunikacyjnego: stateczność skarp i właściwości gruntów niespoistych
  • Eurokod 7 (PN-EN 1997) – ogólne zasady projektowania geotechnicznego i sprawdzania stateczności (dla zrozumienia mechanizmu, nawet jeśli pytanie dotyczy wartości typowych)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego