KWALIFIKACJA MED9 - CZERWIEC 2017

PYTANIE NR 1.
Najwyższe stężenie alkoholu etylowego występuje
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Najwyższe stężenie etanolu ma jodyna, ponieważ jest roztworem jodu w wysokoprocentowym alkoholu etylowym (zwykle ok. 90–96% V/V). Nalewki roślinne sporządza się na słabszym etanolu (typowo ok. 70%), syropy zawierają tylko śladowy alkohol jako konserwant, a wyciąg suchy nie zawiera alkoholu.

Pełne wyjaśnienie:

W pytaniu porównujesz stężenie alkoholu etylowego w różnych postaciach i preparatach farmaceutycznych. Kluczowe jest odróżnienie dwóch rzeczy: stężenia substancji czynnej (np. jodu) oraz stężenia rozpuszczalnika, którym w tych preparatach bywa etanol.

Odpowiedź "w jodynie" jest poprawna, ponieważ jodyna (tzw. nalewka jodowa) jest roztworem jodu w etanolu o bardzo wysokiej mocy. Wysokie stężenie alkoholu jest potrzebne, aby zapewnić dobrą rozpuszczalność jodu oraz działanie antyseptyczne i odkażające preparatu stosowanego zewnętrznie.

Pozostałe odpowiedzi są niepoprawne z następujących powodów:

  • "w syropie prawoślazowym" – syropy to postacie wodno-cukrowe; jeśli zawierają etanol, to zwykle w małej ilości jako konserwant. Nie jest on głównym rozpuszczalnikiem, więc procentowo jest niski.
  • "w nalewce standaryzowanej z liścia pokrzyku" – nalewki roślinne otrzymuje się przez ekstrakcję surowca etanolem o niższym stężeniu niż w jodynie; typowo jest to ok. 70% V/V. To dużo, ale mniej niż w jodynie.
  • "w wyciągu suchym standaryzowanym z liścia pokrzyku" – wyciąg suchy to postać stała (proszek). Podczas wytwarzania rozpuszczalnik jest usuwany, więc końcowy produkt nie powinien zawierać etanolu jako składnika postaci.

Wskazówka egzaminacyjna: jeśli w odpowiedziach są syrop, nalewka, wyciąg suchy i jodyna, to najwyższego stężenia etanolu szukaj w preparacie typowo spirytusowym do użytku zewnętrznego, a nie w postaciach doustnych lub stałych.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Jodyna to roztwór jodu w alkoholu etylowym przeznaczony do stosowania zewnętrznego. Wysokie stężenie etanolu pomaga rozpuścić jod i działa odkażająco. Dzięki temu preparat ma właściwości antyseptyczne, ale może też wysuszać i drażnić skórę.
Stężenie etanolu dotyczy rozpuszczalnika (np. 70% V/V lub 90–96% V/V), a stężenie substancji czynnej dotyczy składnika aktywnego (np. jodu). Częsty błąd to wybór odpowiedzi na podstawie "ile jest jodu", a pytanie dotyczy "ile jest alkoholu".
Nalewki roślinne przygotowuje się tak, aby etanol skutecznie ekstrahował składniki z surowca, ale jednocześnie nie był "maksymalnie mocny". W praktyce często stosuje się etanol o niższym stężeniu niż w jodynie, bo lepiej rozpuszcza część związków i jest bardziej typowy dla ekstrakcji surowców roślinnych.
Tak, ale zwykle są to małe ilości. W syropach etanol bywa dodatkiem pomocniczym (np. konserwującym lub ułatwiającym rozpuszczanie niektórych składników), a nie głównym rozpuszczalnikiem. Dlatego procent etanolu w syropie jest zazwyczaj dużo niższy niż w nalewkach czy jodynie.
Wyciąg suchy to postać stała (najczęściej proszek) otrzymana po usunięciu rozpuszczalnika użytego do ekstrakcji. Skoro rozpuszczalnik (np. etanol) jest odparowywany lub usuwany w procesie, końcowy produkt nie zawiera alkoholu jako składnika postaci leku, w przeciwieństwie do roztworów i nalewek.
Jodyna jest stosowana głównie zewnętrznie do odkażania nieuszkodzonej skóry. Technik farmaceutyczny powinien umieć poinformować pacjenta o sposobie użycia oraz o tym, że preparat ma wysoką zawartość etanolu, co może powodować pieczenie, wysuszenie skóry i intensywny zapach.
Oba pojęcia kojarzą się z alkoholem, więc działa heurystyka skojarzeń: "nalewka = najwięcej alkoholu". Różnica polega na typowym przeznaczeniu i składzie: jodyna to roztwór jodu w bardzo mocnym etanolu, a nalewki roślinne zwykle mają niższe stężenia etanolu dobrane pod ekstrakcję.
Najpierw sprawdź, czego dotyczy stężenie (etanolu, substancji czynnej, cukru itp.). Potem porównaj postacie: roztwory spirytusowe zwykle wygrywają z syropami, a postacie stałe (np. wyciąg suchy) z zasady nie zawierają rozpuszczalnika. To pozwala uniknąć odpowiedzi "na intuicję".
Nie. Wysoka zawartość etanolu mówi głównie o rozpuszczalniku i właściwościach fizykochemicznych preparatu (rozpuszczalność, konserwacja, działanie odkażające). O "sile" działania leczniczego decydują substancje czynne i wskazania. Dlatego nie należy utożsamiać "mocy alkoholu" z "mocą leku".
Pomaga zestaw pytań: Jaka to postać? (syrop/wyciąg/roztwór), jaka droga podania? (zewnętrzna/doustna), po co jest etanol? (rozpuszczalnik czy konserwant). Jeśli etanol ma rozpuszczać składnik i działać odkażająco, jego stężenie zwykle będzie wyższe.
info

Statystycznie 56% uczniów zna prawidłową odpowiedź. średnie

Specjaliści zwracają uwagę: "Najwyższe stężenie etanolu ma jodyna, ponieważ jest roztworem jodu w wysokoprocentowym alkoholu etylowym (zwykle ok. 90–96% V/V)."

Źródła:

  • Wikipedia (PL): "Jodyna" – opis preparatu i charakter roztworu alkoholowego, https://pl.wikipedia.org/wiki/Jodyna (dostęp: 2026-02-27)
  • Wikipedia (EN): "Tincture of iodine" – ogólny opis nalewki jodowej jako roztworu jodu w etanolu, https://en.wikipedia.org/wiki/Tincture_of_iodine (dostęp: 2026-02-27)

Materiały:

  • Farmakopea Polska – monografie dotyczące preparatów alkoholowych i jodyny
  • Podręczniki z technologii postaci leku (roztwory, nalewki, wyciągi, syropy)
  • Materiały dydaktyczne z receptury aptecznej dotyczące rozpuszczalników i stężeń

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego