KWALIFIKACJA ELM2 + ELM5 - CZERWIEC 2009

PYTANIE NR 32.
Należy wyznaczyć wartość rezystancji R, dysponując źródłem prądu o Rw=0 Ohm, amperomierzem o rezystancji wewnętrznej Ra i woltomierzem o rezystancji wewnętrznej Rv. O rezystancji R wiadomo, że ma małą wartość oraz jest większa od Ra i dużo mniejsza od Rv. Który ze schematów pomiarowych zapewni w tych warunkach maksymalną dokładność pomiaru?
Ilustracja przedstawia cztery schematy pomiarowe, oznaczone literami A, B, C i D, które są używane do pomiaru rezystancji R.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Najmniejszy błąd uzyskuje układ, w którym wpływ rezystancji wewnętrznej woltomierza jest pomijalny (Rv jest bardzo duża), a do wyniku nie "dodaje się" rezystancji amperomierza.
Przy małym R korzystne jest mierzenie napięcia możliwie bezpośrednio na R, a prądu głównie przez R, tak aby Ra nie zawyżała obliczonej rezystancji.

Pełne wyjaśnienie:

W metodzie technicznej (woltomierz–amperomierz) wynik rezystancji wyznacza się z zależności R = U/I, ale rzeczywiste wskazania U i I zależą od tego, gdzie włączono mierniki i jakie mają rezystancje wewnętrzne: amperomierz ma małą rezystancję Ra (powinien mało "psuć" obwód), a woltomierz ma dużą rezystancję Rv (powinien mało obciążać badany element).

W zadaniu podano typowy przypadek pomiaru małych rezystancji: R jest mała, ale jednocześnie spełnia warunki R > Ra oraz R << Rv. To oznacza, że:

  • spadek napięcia na amperomierzu (I·Ra) nie jest całkiem zerowy i może wprowadzać błąd, jeśli woltomierz "obejmie" swoim pomiarem także amperomierz,
  • prąd woltomierza (U/Rv) jest bardzo mały w porównaniu do prądu płynącego przez R, więc jego wpływ może być pomijalny, o ile amperomierz mierzy prąd głównie przez rezystor.

Najdokładniejszy będzie więc taki schemat, który spełnia dwa cele jednocześnie:

  1. Woltomierz mierzy napięcie możliwie bezpośrednio na R, aby nie wliczać w wynik dodatkowego spadku na Ra (bo wtedy do obliczeń weszłoby skutecznie R+Ra).
  2. Ammeter nie powinien "zbierać" istotnego prądu dodatkowego poza prądem przez R; jeśli mierzy także prąd woltomierza, to błąd względny jest w przybliżeniu rzędu R/Rv, a ponieważ R << Rv, jest on mały.

Dlaczego pozostałe typowe układy są gorsze w tych warunkach?

  • Układ, w którym woltomierz jest podłączony tak, że obejmuje również amperomierz, powoduje, że napięcie użyte do obliczeń zawiera spadek na Ra. Dla małego R taki dodatek może istotnie zawyżyć wynik.
  • Układ, w którym amperomierz mierzy sumę prądów (przez R i przez woltomierz) bywa korzystny przy dużych rezystancjach, ale tutaj jego przewaga nie jest kluczowa, bo warunek R << Rv już zapewnia, że prąd woltomierza jest znikomy.
  • Konfiguracje "mieszane" mogą prowadzić do tego, że do wyniku wchodzi nieznana składowa błędu (albo od Ra, albo od prądu woltomierza) większa niż w rozwiązaniu optymalnym.

Wniosek praktyczny: dla małych rezystancji wybiera się schemat minimalizujący wpływ Ra (nie wliczać go do mierzonego spadku napięcia), a wpływ Rv uznaje się za pomijalny dzięki temu, że Rv jest dużo większe od R. Taki dobór odpowiada wskazanej odpowiedzi.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Rezystancja wewnętrzna amperomierza (Ra) to opór, jaki przyrząd wnosi do obwodu, gdy mierzy prąd. Jest mała, ale niezerowa, więc powoduje dodatkowy spadek napięcia i może zawyżać lub zaniżać wynik obliczeń, jeśli zostanie "wliczona" do pomiaru.
Rezystancja wewnętrzna woltomierza (Rv) to opór wejściowy przyrządu mierzącego napięcie. Jest duża, aby ograniczać prąd pobierany z obwodu. Im większa Rv, tym mniejszy wpływ obciążenia przez woltomierz i mniejszy błąd metody w pomiarach.
Przy małym R nawet niewielka rezystancja Ra może być porównywalna z R w sensie wpływu na spadek napięcia. Jeśli woltomierz mierzy napięcie na (R+Ra), to w obliczeniu R=U/I pojawia się składnik Ra, co może istotnie zawyżyć wynik.
Gdy R << Rv, prąd pobierany przez woltomierz jest bardzo mały względem prądu płynącego przez rezystor. Oznacza to, że nawet jeśli amperomierz mierzy prąd całkowity (rezystor + woltomierz), to dodatek od woltomierza jest zwykle pomijalny.
Korzystnie jest, gdy woltomierz jest podłączony bezpośrednio równolegle do badanego elementu R, a nie do całego odcinka zawierającego dodatkowe elementy (np. amperomierz). Wtedy U odpowiada spadkowi napięcia na R, a nie na R+Ra.
Korzystnie jest, gdy amperomierz mierzy prąd płynący przez rezystor (lub prąd prawie równy temu prądowi). Jeśli mierzy też prąd woltomierza, błąd zależy od relacji R do Rv; przy R << Rv zwykle pozostaje mały.
Tak, bo Rw=0 oznacza brak dodatkowego spadku napięcia na źródle wynikającego z jego rezystancji wewnętrznej. Dzięki temu analizujesz głównie błędy metody pochodzące od mierników (Ra i Rv), a nie od niestabilności napięcia na zaciskach źródła.
Częste błędy to: nieuwzględnienie, że woltomierz pobiera prąd (Rv skończone), nieuwzględnienie spadku na amperomierzu (Ra), oraz automatyczne wybieranie schematu "z pamięci" bez sprawdzenia, czy dotyczy małych czy dużych rezystancji.
Gdy zależy Ci na uproszczeniu połączeń, a prąd woltomierza jest na tyle mały, że nie zaburza wyniku (czyli zwykle przy R << Rv). Wtedy amperomierz może mierzyć prąd całkowity, a błąd od dodatkowego prądu jest niewielki.
Ćwicz analizę dwóch klasycznych układów metody technicznej: z amperomierzem "wewnątrz" i "na zewnątrz" względem woltomierza. Do każdego dopisz, jaki błąd dominuje (Ra czy Rv) i dla jakiego zakresu R jest korzystny. To przyspiesza wybór poprawnego schematu.
info

Około 56% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. średnie

Materiały:

  • Podręczniki i skrypty z metrologii elektrycznej/elektronicznej omawiające metodę woltomierz–amperomierz
  • Instrukcje obsługi (manuale) multimetrów: opis wejść pomiarowych i błędów podstawowych
  • Materiały dydaktyczne szkół branżowych/technicznych z działu "pomiary elektryczne"

Aktualizacja pytania: 03.04.2026



Aktualizacja pytania: 03.04.2026
📡 Brak połączenia internetowego