KWALIFIKACJA GIW3 - CZERWIEC 2015

PYTANIE NR 14.
Które narzędzie do odspajania bloków skalnych przedstawiono na rysunku?
Ilustracja przedstawia narzędzie używane w górnictwie odkrywkowym, znane jako klin rozłupujący.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Narzędzie "klin rozłupujący" służy do rozdzielania (rozłupywania) bloków skalnych, zwykle przez wprowadzanie klina w przygotowaną szczelinę/otwór i wywołanie kontrolowanego pęknięcia. Pozostałe propozycje dotyczą innych narzędzi ręcznych (udarowych lub do obróbki/kształtowania), więc nie odpowiadają funkcji rozłupywania bloków.

Pełne wyjaśnienie:

"Klin rozłupujący" to narzędzie przeznaczone do rozłupywania i kontrolowanego rozdzielania bloków skalnych. W praktyce wykorzystuje się go wtedy, gdy chcemy uzyskać pęknięcie skały w możliwie przewidywalnym kierunku, a nie tylko miejscowo ją rozkruszyć. Rozpoznanie na rysunku zwykle opiera się na charakterystycznym kształcie klina i jego przeznaczeniu: klin jest elementem, który wprowadzany jest w szczelinę (lub pracuje w układzie z innymi elementami rozłupującymi) tak, aby zwiększyć naprężenia i doprowadzić do pęknięcia.

Odpowiedź "klin rozłupujący" jest właściwa, ponieważ pytanie dotyczy narzędzia do odspajania bloków (czyli uzyskiwania oddzielnego bloku), a klin jest typowym narzędziem wykorzystywanym właśnie do rozdzielania materiału skalnego na większe fragmenty. Kluczowe jest tu odróżnienie procesu rozłupywania od procesu kucia/odbijania.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi nie pasują do tego zadania?

  • "Odbijak ręczny" kojarzy się z narzędziem do pracy udarowej i miejscowego odspajania/odbijania materiału. Taki typ narzędzia nie jest przede wszystkim narzędziem do kontrolowanego rozłupywania bloków na liniach pęknięcia.
  • "Pogłębiacz" z nazwy odnosi się do pogłębiania, czyli obróbki otworu/szczeliny (np. zwiększania głębokości lub kształtowania). To inna funkcja niż rozdzielanie bloku na części.
  • "Szpic" jest typowym narzędziem do punktowego kruszenia lub kucia (koncentracja siły na małej powierzchni). Pomaga w rozbijaniu i odspajaniu drobniejszego urobku, ale nie jest narzędziem z definicji przeznaczonym do rozłupywania bloków na zasadzie działania klina.

Wskazówka egzaminacyjna: gdy w pytaniu pojawia się sformułowanie "odspajanie bloków", szukaj narzędzia, które umożliwia uzyskanie większego, możliwie regularnego fragmentu (blok), a nie narzędzia stricte do kruszenia. To pomaga odróżnić klin od narzędzi typu szpic czy typowych odbijaków.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Klin rozłupujący to narzędzie służące do rozdzielania (rozłupywania) skały na większe fragmenty, często w sposób możliwie kontrolowany. Jego zadaniem jest wytworzenie i zwiększenie naprężeń w szczelinie tak, aby doszło do pęknięcia i oddzielenia bloku.
Działa na zasadzie klina: po wprowadzeniu w szczelinę lub przygotowane miejsce powoduje rozparcie materiału. Wzrost sił rozporowych sprzyja powstaniu pęknięcia i rozdzieleniu bloku, co jest przydatne przy pozyskiwaniu większych elementów skały.
Szpic służy głównie do punktowego kucia i kruszenia, czyli koncentruje uderzenie na małej powierzchni. Klin rozłupujący ma inną funkcję: ma doprowadzić do rozdzielenia skały na większe części poprzez rozparcie, a nie poprzez punktowe rozbijanie.
Najczęściej rozpoznasz go po kształcie klina (element zwężający się) i przeznaczeniu do rozdzielania materiału. W zadaniach porównuj funkcję: jeśli pytanie mówi o odspajaniu bloków, typowe narzędzie będzie ukierunkowane na rozłupywanie, a nie na kruszenie.
Stosuje się go, gdy zależy na uzyskaniu większego, oddzielnego fragmentu skały (bloku), a nie jedynie drobnego urobku. Może być używany jako metoda pomocnicza przy pracach przygotowawczych lub tam, gdzie potrzebne jest kontrolowane rozdzielanie materiału.
Chodzi o oddzielenie od calizny takiego fragmentu skały, który zachowuje postać bloku (większy, spójny kawałek), a nie tylko gruzu czy drobnego urobku. To sformułowanie sugeruje dobór narzędzi do rozdzielania, a nie typowo do kruszenia.
Odbijak ręczny bywa używany do odkuwania i miejscowego odspajania, ale nie jest typowym narzędziem przeznaczonym do kontrolowanego rozłupywania bloków. W testach różnica zwykle polega na funkcji: rozłupywanie (klin) kontra odkuwanie/kruszenie (narzędzia udarowe).
Najczęściej myli się narzędzia o ostrym zakończeniu (np. szpic) z narzędziami do rozłupywania, bo oba "działają na skałę". Pomaga pytanie: czy narzędzie ma rozdzielić blok na pęknięciu, czy raczej punktowo kruszyć i usuwać materiał?
Pogłębiacz z definicji służy do pogłębiania lub kształtowania otworu/szczeliny, czyli do obróbki miejsca pracy, a nie do rozdzielania bloku. Narzędzie do rozłupywania (klin) jest nastawione na wytworzenie sił rozporowych i pęknięcie skały.
Ucz się parami: nazwa + funkcja + charakterystyczna cecha kształtu. Dobrą techniką jest tworzenie fiszek z rysunkiem i krótkim opisem zastosowania. Na egzaminie zawsze łącz treść pytania (np. "blok") z typowym procesem (rozłupywanie vs kruszenie).
info

Statystycznie 42% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że narzędzie "klin rozłupujący" służy do rozdzielania (rozłupywania) bloków skalnych, zwykle przez wprowadzanie klina w przygotowaną szczelinę/otwór i wywołanie kontrolowanego pęknięcia.

Materiały:

  • Podręczniki i skrypty z zakresu eksploatacji odkrywkowej oraz urabiania i odspajania skał
  • Katalogi/albumy narzędzi kamieniarskich i górniczych z rysunkami i opisem zastosowań
  • Materiały szkolne (prezentacje, plansze) dotyczące narzędzi ręcznych do urabiania i obróbki skał

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego