W schizofrenii często wyróżnia się dwie szerokie grupy objawów: pozytywne (wytwórcze) oraz negatywne (deficytowe). Ten podział pomaga w rozumieniu obrazu klinicznego i w opisie obserwacji, co jest istotne także w pracy opiekuna osoby starszej.
Objawy negatywne oznaczają "ubytek" lub osłabienie typowych funkcji psychicznych i zachowań. Należą do nich m.in. spłycenie reakcji emocjonalnych (spłycenie afektu), ograniczona mimika, mniejsza ekspresja uczuć, wycofanie społeczne, spadek aktywności i motywacji oraz zubożenie mowy. Dlatego odpowiedź "spłycenia reakcji emocjonalnych" pasuje do objawów negatywnych.
Natomiast halucynacje słuchowe są przykładem objawów pozytywnych: to doznania spostrzeżeniowe bez bodźca zewnętrznego (np. "głosy"), czyli zjawiska "dodatkowe" w stosunku do typowego funkcjonowania.
Urojenia (np. o treści religijnej lub dotyczące owładnięcia) również zwykle klasyfikuje się jako objawy pozytywne. Urojenia są utrwalonymi, fałszywymi przekonaniami, które nie poddają się korekcie mimo dowodów przeciwnych. Różnią się treścią, ale mechanizm jest podobny – stanowią objaw wytwórczy, a nie deficyt.
Wskazówka dla opiekuna: w codziennej pracy warto opisywać to, co obserwowalne (np. "mało reaguje emocjonalnie, ograniczona mimika, mówi mało i cicho"), a nie stawiać rozpoznań. Takie notatki są pomocne dla lekarza/psychologa i ułatwiają ocenę, czy dominuje obraz deficytowy, czy wytwórczy.
