W zadaniach z receptury aptecznej dawkę jednorazową wyznacza się jako ilość substancji czynnej przypadającą na jednorazowo podawaną porcję leku. W tym przypadku porcja jest opisana miarą domową, a jej masa została podana: 1 łyżka = 17,0 g.
Kluczowy krok polega na poprawnym odczytaniu z recepty (lub opisu dawkowania) ile jodku potasu przypada na jednostkę masy preparatu. Najczęściej jest to stężenie procentowe (np. % m/m), rzadziej bezpośrednio podana ilość w porcji. Gdy dane są procentowe, procent trzeba zamienić na ułamek dziesiętny: np. 2% = 0,02. Następnie liczymy masę substancji w porcji:
m(substancji) = (ułamek stężenia) × (masa porcji)
Dla porcji 17,0 g wynik 0,34 g oznacza, że na tę porcję przypada 0,34/17,0 = 0,02, czyli 2% m/m. To pokazuje zgodność rachunkową odpowiedzi 0,34 g z typowym przeliczeniem stężenia na dawkę jednorazową.
Dlaczego pozostałe wyniki są błędne?
- 0,30 g zwykle wynika z błędnego zaokrąglania lub przyjęcia zaniżonej masy łyżki.
- 0,60 g może wynikać z pomylenia 2% z 0,02 g/g w sposób niekonsekwentny albo z przyjęcia innego stężenia bez podstawy w danych.
- 0,68 g najczęściej jest efektem podwojenia porcji (np. omyłkowego założenia 2 łyżek jako dawki jednorazowej) lub pomylenia przelicznika procentowego.
Wskazówka egzaminacyjna: zawsze sprawdź rząd wielkości wyniku. Dla stężeń rzędu kilku procent i porcji kilkunastu gramów dawka substancji będzie rzędu dziesiątych części grama, co pozwala szybko wyłapać błędy jednostek (mg vs g).
