KWALIFIKACJA MED9 - STYCZEŃ 2017

PYTANIE NR 14.
Oblicz ilość wody, której należy użyć do sporządzenia emulsji stężonej według zamieszczonej recepty, jeżeli olej, guma arabska i woda są użyte w proporcji 2 : 1 : 1,5.
Ilustracja przedstawia recepturę farmaceutyczną, która jest częścią egzaminu zawodowego dla technika farmaceutycznego w
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
W emulsji stężonej ilość wody do emulsji pierwotnej oblicza się z proporcji olej : guma : woda = 2 : 1 : 1,5. To oznacza, że masa wody = (1,5/2) masy oleju = 0,75 masy oleju. Po podstawieniu ilości oleju z recepty otrzymuje się 22,5 g wody.

Pełne wyjaśnienie:

W tego typu zadaniach kluczowe jest poprawne odczytanie, do czego odnoszą się podane proporcje. W proporcji 2 : 1 : 1,5 pierwsza liczba dotyczy ilości oleju, druga gumy arabskiej, a trzecia wody potrzebnej do wytworzenia emulsji pierwotnej.

Najważniejszy krok rachunkowy to wyznaczenie zależności między wodą a olejem:

woda/olej = 1,5/2 = 0,75, czyli masa wody stanowi 75% masy oleju.

Następnie bierze się ilość oleju wynikającą z recepty (jest "zamieszczona" w materiale do zadania) i liczy:

m(wody) = 0,75 · m(oleju).

Wynik 22,5 g jest zgodny z powyższą relacją (przykładowo odpowiada sytuacji, w której w recepcie jest 30 g oleju, bo 0,75 · 30 g = 22,5 g).

Dlaczego pozostałe propozycje są błędne?

  • 15,0 g zwykle wynika z mylnego przyjęcia, że woda to 0,5 masy oleju (czyli 1/2), albo z "obcięcia" obliczeń do prostszej wartości.
  • 30,0 g sugeruje przyjęcie równości woda = olej (1:1), co nie wynika z proporcji 2 : 1 : 1,5.
  • 45,5 g wskazuje na błąd skalowania (np. pomnożenie przez 1,5 bez podzielenia przez 2) albo pomylenie wody do emulsji pierwotnej z inną ilością wody w recepcie.

Wskazówka egzaminacyjna: w zadaniach z proporcjami najpierw sprowadź je do prostego współczynnika (tu: 0,75), a dopiero potem podstawiaj wartości z recepty. To ogranicza ryzyko pomylenia części proporcji.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Najpierw wyznacz zależność woda/olej: 1,5/2 = 0,75. Oznacza to, że masa wody to 75% masy oleju z recepty. Potem podstawiasz ilość oleju (z recepty/ilustracji) do wzoru: m(wody)=0,75·m(oleju).
W praktyce receptury aptecznej "emulsja stężona" oznacza sposób przygotowania emulsji, w którym najpierw wytwarza się emulsję pierwotną przy użyciu określonych proporcji (np. olej–guma–woda), a dopiero potem rozcieńcza lub uzupełnia do masy/objętości z recepty.
Bo proporcja podaje konkretny stosunek części: na 2 części oleju przypada 1,5 części wody. To daje 0,75 masy oleju, a nie 1,0. Pomyłka często wynika z automatycznego założenia, że "woda i olej są po równo", co tu nie zachodzi.
Najczęściej myli się, do czego odnosi się 1,5 (woda) oraz wykonuje się niepoprawne przeliczenie (np. mnożenie przez 1,5 bez podzielenia przez 2). Inny błąd to liczenie z sumy części 2+1+1,5, co nie odpowiada relacji woda/olej potrzebnej w tym zadaniu.
Tak. Proporcja 2:1:1,5 mówi, ile wody przypada na daną ilość oleju, ale do policzenia liczby gramów musisz znać masę oleju wynikającą z recepty (zwykle podaną w treści albo na załączonej recepcie/ilustracji). Bez tej informacji nie da się uzyskać wyniku w gramach.
Policz współczynnik: 1,5/2 = 0,75. Woda ma być więc mniejsza od oleju (75% jego masy). Jeśli wychodzi Ci tyle samo co oleju lub więcej, to sygnał błędu w proporcji. Taka kontrola "na oko" pomaga wyłapać pomyłki.
Guma arabska działa jako emulgator ułatwiający rozproszenie jednej cieczy w drugiej i stabilizację układu. W zadaniu jest istotna, bo proporcje 2:1:1,5 opisują klasyczny dobór ilości oleju, gumy i wody do wytworzenia emulsji pierwotnej.
Stosuje się ją, gdy recepta wymaga sporządzenia emulsji o odpowiedniej trwałości i konsystencji. W praktyce wykonuje się najpierw emulsję pierwotną z części wody i emulgatorem, a następnie stopniowo dodaje się pozostałe składniki. To zmniejsza ryzyko rozwarstwienia.
Różnice wynikają z tego, że drobna pomyłka w proporcji daje duży błąd liczbowy. Np. użycie 0,5 zamiast 0,75 masy oleju natychmiast zaniża wynik o 1/3. Dlatego warto najpierw policzyć współczynnik 0,75, a dopiero potem wykonać mnożenie.
Ćwicz schemat: (1) wypisz dane z recepty, (2) sprowadź proporcję do współczynnika (np. 1,5/2), (3) oblicz masę potrzebnego składnika, (4) wykonaj kontrolę wyniku "czy jest mniejszy/większy niż olej". Taki algorytm ogranicza błędy.
info

Statystycznie 44% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

Eksperci podkreślają: "W emulsji stężonej ilość wody do emulsji pierwotnej oblicza się z proporcji olej : guma : woda = 2 : 1 : 1,5."

Materiały:

  • Materiały dydaktyczne z technologii postaci leku: dział o emulsjach i emulgatorach
  • Zestawy zadań z rachunków recepturowych dla technika farmaceutycznego (proporcje, przeliczenia mas)
  • Notatki z receptury aptecznej: metody sporządzania emulsji z gumą arabską

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego