KWALIFIKACJA CHM3 - WRZESIEŃ 2015

PYTANIE NR 29.
Oblicz objętość roztworu NaOH o stężeniu 1 mol/dm3 potrzebną do sporządzenia 50 cm3 roztworu NaOH o stężeniu 0,4 mol/dm3.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Stosuje się zależność rozcieńczania C1·V1 = C2·V2.
Dane: C1=1 mol/dm3, C2=0,4 mol/dm3, V2=50 cm3. Zatem V1=(C2·V2)/C1=0,4·50/1=20 cm3. Otrzymana objętość roztworu stężonego jest mniejsza od 50 cm3, co ma sens fizyczny.

Pełne wyjaśnienie:

To zadanie dotyczy rozcieńczania roztworu: z roztworu bardziej stężonego przygotowuje się roztwór mniej stężony o zadanej objętości. W takich przypadkach korzysta się z bilansu ilości substancji (liczby moli) przed i po rozcieńczeniu.

W praktyce zapisuje się to wzorem:

C1·V1 = C2·V2

gdzie: C1 – stężenie roztworu wyjściowego, V1 – objętość roztworu wyjściowego pobrana do rozcieńczenia, C2 – stężenie roztworu końcowego, V2 – objętość roztworu końcowego.

Dane z treści: C1 = 1 mol/dm3, C2 = 0,4 mol/dm3, V2 = 50 cm3. Ponieważ we wzorze występuje iloczyn stężenia i objętości, najważniejsze jest zachowanie spójności jednostek objętości. Tu można liczyć w cm3, bo oba V są w cm3 (stosunek stężeń pozostaje bez zmian).

Obliczenie:

V1 = (C2·V2)/C1 = (0,4 · 50 cm3) / 1 = 20 cm3

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są błędne?

  • 25 cm3 wynika zwykle z błędnej proporcji lub mechanicznego "połowienia" objętości bez powiązania ze stężeniem.
  • 50 cm3 oznaczałoby brak rozcieńczenia (wzięcie całej objętości jako stężonej), co nie obniżyłoby stężenia z 1 do 0,4 mol/dm3.
  • 10 cm3 to typowy efekt odwrócenia stosunku stężeń albo nieuwzględnienia wartości 0,4 wprost.

Wskazówka kontrolna: jeśli roztwór końcowy ma niższe stężenie (0,4) niż wyjściowy (1), to pobrana objętość roztworu wyjściowego musi być mniejsza niż objętość końcowa 50 cm3. Wynik 20 cm3 spełnia ten warunek.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Wzór oznacza, że podczas rozcieńczania liczba moli substancji pozostaje taka sama: zmienia się tylko objętość i stężenie. Iloczyn stężenia i objętości przed rozcieńczeniem (C1·V1) ma być równy iloczynowi po rozcieńczeniu (C2·V2), o ile nie dodajesz ani nie usuwasz substancji.
Można, pod warunkiem że obie objętości we wzorze podajesz w tych samych jednostkach. Wtedy jednostki "skracają się" w proporcji. Gdy jedna objętość jest w cm3, a druga w dm3, trzeba je ujednolicić (1 dm3 = 1000 cm3), inaczej łatwo o błąd rzędu 1000.
Oznacza, że w 1 dm3 roztworu znajduje się 1 mol NaOH (czyli określona ilość substancji). To stężenie molowe (molarność). W praktyce laboratoryjnej takie roztwory są często roztworami macierzystymi, z których przygotowuje się roztwory robocze o mniejszych stężeniach.
Najpierw spisz dane: C1 (macierzysty), C2 (roboczy) i V2 (objętość końcowa). Następnie przekształć wzór: V1 = (C2·V2)/C1. Na końcu sprawdź sens wyniku: jeśli C2 < C1, to V1 musi być mniejsze niż V2.
Gdy przygotowujesz roztwór mniej stężony z roztworu bardziej stężonego (typowe rozcieńczanie). Wtedy pobierasz tylko część roztworu macierzystego (V1), a resztę objętości dopełniasz rozpuszczalnikiem do V2 w kolbie miarowej.
Jeśli V1 byłoby równe 50 cm3, to oznaczałoby, że bierzesz całą objętość jako roztwór 1 mol/dm3 i niczego nie rozcieńczasz. W takiej sytuacji stężenie nie spadnie do 0,4 mol/dm3. Rozcieńczanie zawsze wymaga dodania rozpuszczalnika (np. wody) do objętości końcowej.
Najczęstsze błędy to: mieszanie cm3 z dm3 bez przeliczenia, odwrócenie stężeń w proporcji, nieuwzględnienie tego, że V2 to objętość końcowa po dopełnieniu, oraz brak kontroli sensu wyniku (np. V1 większe niż V2 przy C2 < C1).
W praktyce pobiera się obliczone V1 roztworu macierzystego pipetą (lub biuretą), przenosi do kolby miarowej 50 cm3, a następnie dopełnia rozpuszczalnikiem do kreski. Dobór pipety zależy od wygody i dokładności (czy da się odmierzyć V1 jednym lub kilkoma pobraniami).
Zwykle nie, jeśli zadanie podaje stężenia w mol/dm3 i dotyczy prostego rozcieńczania objętościowego. Gęstość jest potrzebna wtedy, gdy operujesz stężeniem masowym, procentami, albo przygotowujesz roztwór z substancji stałej/koncentratu opisanego masowo, a nie molowo.
Zrób szybki test proporcji: skoro stężenie ma spaść z 1 do 0,4, to roztworu macierzystego powinno być około 40% objętości końcowej. Dla 50 cm3 to około 20 cm3. Dodatkowo sprawdź warunek: przy C2 < C1 zawsze V1 < V2.
info

Około 69% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. średnie

Specjaliści zwracają uwagę: "Stosuje się zależność rozcieńczania C1·V1 = C2·V2.Dane: C1=1 mol/dm3, C2=0,4 mol/dm3, V2=50 cm3."

Źródła:

  • OpenStax Chemistry 2e, Section 4.5 "Concentration of Solutions" (Dilutions) https://openstax.org/books/chemistry-2e/pages/4-5-concentration-of-solutions - accessed 2026-03-01
  • Khan Academy, "Dilution equation (C1V1 = C2V2)" https://www.khanacademy.org/science/chemistry/solutions-and-mixtures/molarity-and-dilution/a/dilution - accessed 2026-03-01
  • IUPAC Gold Book, entry "amount concentration" (molar concentration) https://goldbook.iupac.org/terms/view/A00295 - accessed 2026-03-01

Materiały:

  • Rozdziały o stężeniach roztworów i rozcieńczaniu w podręcznikach chemii ogólnej/analitycznej
  • Ćwiczenia rachunkowe z przygotowywania roztworów (karty pracy do technika analityka)
  • Materiały dydaktyczne o pracy z kolbą miarową i pipetą (instrukcje pracowniane)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego