W recepcie substancja czynna może pochodzić z więcej niż jednego składnika. Aby obliczyć stężenie kodeiny fosforanu w gotowej mieszance, trzeba zsumować ilość kodeiny ze wszystkich źródeł, a dopiero potem odnieść ją do masy końcowej preparatu.
Krok 1: ilość kodeiny z surowca
W recepcie znajduje się Codeini phosphatis 0,3, czyli 0,3 g kodeiny fosforanu dodanej bezpośrednio.
Krok 2: ilość kodeiny z półproduktu (syropu)
Podano, że 100,0 g syropu sosnowego złożonego zawiera 50 mg kodeiny fosforanu. W recepcie użyto 200,0 g syropu, więc:
200 g × 50 mg / 100 g = 100 mg, czyli 0,1 g kodeiny fosforanu.
Krok 3: suma kodeiny w całej mieszaninie
0,3 g + 0,1 g = 0,4 g kodeiny fosforanu.
Krok 4: masa końcowa preparatu
Zapis Aquae ad 400,0 oznacza dopełnienie wodą do masy całkowitej 400 g. To jest mianownik w obliczeniu stężenia m/m.
Krok 5: obliczenie stężenia procentowego
Stężenie % (m/m) = (0,4 g / 400 g) × 100% = 0,1%.
Dlaczego pozostałe odpowiedzi są błędne?
- 0,75 ‰ odpowiada sytuacji, gdy ktoś liczy tylko 0,3 g w 400 g (0,075%), a następnie zapisuje to jako promile lub gubi jedno źródło kodeiny (syrop).
- 0,1 ‰ to typowy błąd skali/jednostek: wynik procentowy lub ułamek masowy bywa błędnie przepisany jako promil.
- 0,3 % sugeruje zbyt duży udział kodeiny (np. nieuwzględnienie masy końcowej 400 g albo błędne przeliczenie mg na g).
Wskazówka egzaminacyjna: przy mieszaninach z syropami, nalewkami i ekstraktami zawsze zadaj sobie pytanie: czy w tym składniku jest już część substancji czynnej? Jeśli tak, dodaj ją do sumy przed wyliczeniem stężenia.
