Kwalifikacje w Zawodzie - Testy zawodowe online | Egzaminy Zawodowe

KWALIFIKACJA MED9 - CZERWIEC 2018



PYTANIE NR 14.
Oblicz stężenie kwasu salicylowego w maści sporządzonej według zamieszczonej recepty.
Ilustracja przedstawia receptę farmaceutyczną na maść zawierającą kwas salicylowy.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Stężenie procentowe maści (m/m) liczy się ze wzoru:
stężenie [%] = (masa substancji czynnej / masa całej maści) × 100.
Najpierw odczytaj z recepty masę kwasu salicylowego i masę końcową preparatu, potem wykonaj przeliczenie i porównaj z odpowiedziami.

Pełne wyjaśnienie:

W maściach recepturowych stężenie najczęściej wyraża się jako % m/m, czyli ile gramów substancji czynnej przypada na 100 g gotowego preparatu.

Algorytm obliczeń:

  1. Odczytaj z recepty masę kwasu salicylowego (substancji czynnej).
  2. Ustal masę całej maści. Może być podana wprost (np. "M.f. ung. 100,0") albo wynikać z sumy mas składników. Uważaj na zapisy typu "ad …" (dopełnić podłożem do określonej masy).
  3. Podstaw do wzoru: stężenie [%] = (mSA / mcałk.) × 100.
  4. Zaokrąglij wynik zgodnie z zasadami przyjętymi w zadaniu/egzaminie i wybierz pasującą odpowiedź.

Dlaczego poprawna jest odpowiedź 10,0%?
Oznacza to, że z recepty wynika proporcja odpowiadająca 10 g kwasu salicylowego na 100 g maści (albo równoważnie 1 g na 10 g). Po wykonaniu obliczenia według wzoru otrzymuje się 10,0%.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są błędne?

  • 0,6% i 0,3% – to wartości typowe dla sytuacji, gdy substancji czynnej jest wielokrotnie mniej w stosunku do masy całkowitej; często pojawiają się jako wynik pomyłki w odczycie recepty (np. błędne miejsce przecinka) albo błędnego przyjęcia masy końcowej.
  • 3,0% – taki wynik bywa skutkiem użycia nieprawidłowej masy całkowitej (np. potraktowania masy podłoża jako masy całej maści) lub błędu w rozumieniu zapisu "dopełnić do".

Wskazówka egzaminacyjna: zanim policzysz procent, zawsze zapisz w jednym wierszu: "ile gramów substancji czynnej" i "ile gramów gotowego leku". To minimalizuje pomyłki w masie końcowej.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Jak obliczyć stężenie procentowe maści w recepturze aptecznej?
Najczęściej liczysz % m/m: (masa substancji czynnej / masa całej maści) × 100. Kluczowe jest ustalenie masy końcowej preparatu (z recepty lub z sumy składników). Dopiero potem wykonujesz obliczenie i zaokrąglasz wynik.
Co oznacza stężenie 10% w maści z kwasem salicylowym?
Stężenie 10% (m/m) oznacza, że w 100 g gotowej maści znajduje się 10 g kwasu salicylowego. Równoważnie: w 10 g maści jest 1 g substancji czynnej. To zapis masowy, typowy dla maści.
Dlaczego w maściach stosuje się % m/m, a nie % m/V?
Maści są półstałe i w praktyce odmierza się je masowo. Objętość może zależeć od temperatury i rodzaju podłoża, więc % m/V byłoby mniej jednoznaczne. Dlatego w recepturze maści standardowo liczy się udział masy substancji w masie całkowitej.
Jak ustalić masę całej maści, gdy w recepcie jest zapis "ad 100,0"?
Zapis "ad 100,0" oznacza: dopełnij podłożem do łącznej masy 100 g. W obliczeniach przyjmujesz więc masę całkowitą jako 100 g, a masę podłoża wyliczasz jako różnicę: 100 g minus suma mas pozostałych składników.
Jakie są najczęstsze błędy przy liczeniu stężenia w maści?
Najczęściej: (1) pomylenie masy końcowej z masą samego podłoża, (2) nieuwzględnienie zapisu "dopełnić do", (3) błąd przecinka w gramach, (4) mylenie % m/m z inną definicją stężenia. Pomaga zapisanie danych: m substancji i m preparatu.
Czy da się policzyć stężenie, gdy recepta podaje tylko masy składników bez masy końcowej?
Tak. Wtedy masa całego preparatu to zwykle suma mas wszystkich składników wymienionych w recepcie. Uważaj jednak: jeśli jest "ad …", to nie sumujesz wszystkich składników, tylko przyjmujesz podaną masę końcową.
Jak przeliczyć receptę, gdy trzeba sporządzić dwa razy więcej maści?
Jeśli zwiększasz ilość maści, a stężenie ma zostać takie samo, to wszystkie składniki mnożysz przez ten sam współczynnik (np. ×2). To zachowuje proporcję substancji czynnej do masy całkowitej i nie zmienia stężenia procentowego.
Czy odpowiedzi 0,3%, 0,6% i 3% mogą wynikać z typowych pomyłek rachunkowych?
Tak. Takie wyniki często pojawiają się po błędnym odczycie masy (np. 0,3 zamiast 3,0), przyjęciu złej masy całkowitej albo pominięciu części składu. W zadaniach egzaminacyjnych takie dystraktory sprawdzają, czy poprawnie interpretujesz receptę.
Jak zaokrąglać wynik stężenia maści na egzaminie?
Najbezpieczniej dopasować format do odpowiedzi testowych: jeśli podane są wyniki z jednym miejscem po przecinku (np. 10,0%), zaokrąglaj do jednego miejsca. Gdy wynik wychodzi "idealnie", nie zmieniaj go. Unikaj nadmiernego zaokrąglania w trakcie obliczeń.
Jak sprawdzić, czy obliczone stężenie ma sens bez liczenia od początku?
Zrób szybki test proporcji: stężenie 10% to około 1/10 masy. Jeśli substancji czynnej jest "kilka gramów" w "kilkudziesięciu–stu gramach" maści, wynik rzędu kilku–kilkunastu procent jest sensowny; ułamki procenta wymagają bardzo małych mas substancji.
info

Statystycznie 54% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

Materiały:

  • Skrypty i podręczniki z receptury aptecznej (dział: obliczenia recepturowe i stężenia)
  • Zestawy zadań rachunkowych dla technika farmaceutycznego (stężenia % m/m, przeliczenia mas)
  • Notatki własne: wzory na stężenia oraz typowe pułapki ("dopełnić do" vs suma mas)
Zobacz też:

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego