KWALIFIKACJA MEC9 - STYCZEŃ 2023

PYTANIE NR 5.
Oblicz wartość naprężeń ściskających występujących w stalowej kwadratowej podstawie o boku 100 mm, obciążonej siłą normalną 150,0 kN.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Naprężenie ściskające liczymy ze wzoru σ = F/A. Pole kwadratu o boku 100 mm wynosi A = 100·100 = 10 000 mm2. Siła 150,0 kN = 150 000 N. Ponieważ 1 MPa = 1 N/mm2, otrzymujemy σ = 150 000 / 10 000 = 15 N/mm2 = 15,0 MPa.

Pełne wyjaśnienie:

Aby obliczyć naprężenie ściskające (naprężenie normalne od siły osiowej), stosuje się zależność średnią:

σ = F / A

gdzie: F – siła normalna (osiowa), A – pole przekroju (tu: pole obciążonej podstawy).

Krok 1: pole podstawy
Podstawa jest kwadratem o boku 100 mm, więc:
A = 100 mm · 100 mm = 10 000 mm2.

Krok 2: siła w niutonach
F = 150,0 kN = 150,0 · 1000 N = 150 000 N.

Krok 3: obliczenie naprężenia
σ = 150 000 N / 10 000 mm2 = 15 N/mm2.

Krok 4: jednostki
W praktyce wytrzymałości materiałów wygodnie pamiętać, że:
1 N/mm2 = 1 MPa.
Zatem σ = 15 MPa, czyli 15,0 MPa.

Dlaczego pozostałe wyniki są błędne?

  • Wartość 1,5 MPa zwykle wynika z błędu dziesiętnego (np. potraktowania pola jako 100 000 mm2 lub omyłkowego przestawienia przecinka).
  • Wartość 150,0 MPa często pojawia się, gdy ktoś błędnie przyjmie pole A = 1000 mm2 (np. mylenie 100 mm z 10 mm) albo pomyli zależności jednostek.
  • Wartość 1 500,0 MPa odpowiada zaniżeniu pola o rząd wielkości lub użyciu złych przeliczników (np. "podkręcenie" wyniku przez brak kontroli sensowności).

Wskazówka egzaminacyjna: zawsze wykonaj szybki test sensowności. Siła 150 kN na powierzchni 10 000 mm2 daje rząd kilkunastu N/mm2, więc wynik kilkaset lub kilka tysięcy MPa powinien od razu wzbudzić podejrzenie.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Użyj wzoru σ = F/A, gdzie F to siła normalna, a A to pole przekroju/obszaru obciążonego. Kluczowe jest poprawne przeliczenie jednostek: kN na N oraz dobór jednostki pola tak, by wynik otrzymać np. w MPa.
MPa to wygodna jednostka naprężeń w technice. W praktyce 1 MPa = 1 N/mm², więc gdy liczysz F w N i A w mm², wynik od razu wychodzi w MPa bez dodatkowych przeliczeń na pascale.
Siła normalna to siła działająca prostopadle do przekroju elementu (osiowo). Powoduje naprężenia normalne: przy ściskaniu są to naprężenia ściskające, a przy rozciąganiu – rozciągające.
1 kN = 1000 N. Zatem 150 kN = 150 × 1000 N = 150 000 N. Ten krok jest częstym miejscem błędu, bo pominięcie mnożenia przez 1000 zaniża wynik naprężenia 1000 razy.
Pole kwadratu to bok × bok. Dla 100 mm: A = 100 × 100 = 10 000 mm². Nie należy mylić pola z obwodem (4×bok) ani zamieniać mm² na mm bez kontroli jednostek.
Tak. Wtedy pole najlepiej podać w m², bo 1 Pa = 1 N/m². To wymaga przeliczenia mm² na m² (1 mm² = 10-6 m²). W praktyce łatwiej liczyć w N i mm², aby uzyskać wynik w MPa.
Taki wynik często wynika z pomyłki w polu (np. użycia 1000 mm² zamiast 10 000 mm²) albo błędnego przeliczenia jednostek. Warto wykonać kontrolę rzędu wielkości: duża powierzchnia daje raczej kilkanaście MPa, nie setki.
Najczęstsze pomyłki to: brak konwersji kN→N, mylenie mm² z m², błędne policzenie pola (np. obwód zamiast pola), oraz wpisanie wyniku w złej jednostce. Pomaga zapisanie jednostek przy każdym kroku.
Zrób szybki test: oszacuj rząd wielkości. Jeśli siła jest rzędu 105 N, a pole rzędu 104 mm², to σ będzie rzędu 10 N/mm², czyli kilkanaście MPa. Wyniki setek lub tysięcy MPa zwykle oznaczają błąd jednostek.
Naprężenia ściskające liczy się m.in. przy projektowaniu i kontroli podstaw, podpór, docisków w oprzyrządowaniu, elementów maszyn pod obciążeniem osiowym oraz przy wstępnej ocenie bezpieczeństwa elementów przed wyboczeniem lub trwałym odkształceniem.
info

Statystycznie 68% uczniów zna prawidłową odpowiedź. średnie

Według specjalistów z branży: "Naprężenie ściskające liczymy ze wzoru σ = F/A."

Źródła:

  • Engineering ToolBox: "Stress" (σ = F/A, jednostki) – https://www.engineeringtoolbox.com/stress-d_949.html (dostęp: 2026-02-27)
  • Wikipedia (pl): "Naprężenie" (definicja, jednostki Pa/MPa) – https://pl.wikipedia.org/wiki/Napr%C4%99%C5%BCenie (dostęp: 2026-02-27)
  • Wikipedia (en): "Pascal (unit)" (powiązanie Pa z N/m²) – https://en.wikipedia.org/wiki/Pascal_(unit) (dostęp: 2026-02-27)

Materiały:

  • Podręczniki do wytrzymałości materiałów (dział: naprężenia normalne, podstawowe przypadki obciążeń)
  • Zestawy zadań z wytrzymałości materiałów: obciążenie osiowe (rozciąganie/ściskanie)
  • Tablice jednostek i przeliczeń (kN, N, mm², m², MPa)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego