W niwelacji geometrycznej (z łatą) podstawową ideą jest wyznaczenie wysokości osi celowej instrumentu, a potem przeniesienie tej wysokości na punkt mierzony przez odjęcie odczytu z łaty.
Krok 1: wysokość osi celowej
Wysokość stanowiska pomiarowego Hst traktujemy jako znaną wysokość odniesienia (np. reper lub punkt o znanej rzędnej). Po ustawieniu instrumentu oś celowa znajduje się wyżej o wysokość instrumentu i, więc:
Hcel = Hst + i
Hcel = 200,66 m + 1,55 m = 202,21 m.
Krok 2: odczyt na łacie
Odczyt kreski środkowej s jest wartością "w dół" od osi celowej do punktu, na którym stoi łata. Dlatego przy wyznaczaniu wysokości punktu ten odczyt odejmujemy. Trzeba też dopilnować jednostek: zapis 1150 w praktyce odpowiada 1150 mm, czyli 1,150 m.
Krok 3: wysokość punktu
Hp = Hcel − s = 202,21 m − 1,150 m = 201,06 m.
Dlaczego pozostałe wyniki są błędne?
- Wynik 200,26 m odpowiada sytuacji, w której odjęto 1,95 m lub popełniono błąd w dodaniu wysokości instrumentu. To typowy efekt pomylenia danych lub błędu rachunkowego.
- Wynik 197,96 m jest zbyt niski względem Hst; zwykle powstaje, gdy potraktuje się "1150" jako 11,50 m (zły przecinek) albo odejmie się dodatkową wartość.
- Wynik 203,36 m jest zbyt wysoki; najczęściej pojawia się, gdy zamiast odjąć odczyt s, doda się go do wysokości osi celowej.
Wskazówka egzaminacyjna: po obliczeniu sprawdź "zdrowy rozsądek": jeśli s ≈ 1–2 m, to Hp powinno być blisko Hst (różnica zwykle rzędu metrów), a nie kilkunastu metrów.
