KWALIFIKACJA SPO5 - CZERWIEC 2019

PYTANIE NR 12.
Ocenę podopiecznego w zakresie umiejętności gospodarowania środkami finansowymi i samodzielnego dokonywania zakupów opiekunka może dokonać przy pomocy skali
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Skala Lawtona służy do oceny instrumentalnych czynności życia codziennego, takich jak samodzielne zakupy czy gospodarowanie pieniędzmi. Skale Barthel i Katza koncentrują się głównie na czynnościach podstawowych (ADL), np. higienie, ubieraniu i poruszaniu się, więc nie są właściwe dla tego zakresu.

Pełne wyjaśnienie:

W opiece środowiskowej ważne jest rozpoznanie, czy podopieczny radzi sobie nie tylko z podstawową samoobsługą, ale także z bardziej złożonymi zadaniami dnia codziennego. Takie zadania nazywa się instrumentalnymi czynnościami życia codziennego (IADL) i obejmują m.in. robienie zakupów oraz gospodarowanie pieniędzmi.

Odpowiedź "Lawtona" jest właściwa, ponieważ skala Lawtona została opracowana właśnie do oceny IADL, czyli umiejętności potrzebnych do samodzielnego funkcjonowania w środowisku domowym i społecznym.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są nieprawidłowe?

  • "Barthel" dotyczy oceny sprawności w podstawowych czynnościach życia codziennego (ADL), takich jak jedzenie, toaleta, przemieszczanie się czy mycie. Nie jest ukierunkowana na finanse i zakupy.
  • "Katza" (ADL) również ocenia podstawową samoobsługę (np. kąpiel, ubieranie, korzystanie z toalety), a nie złożone aktywności instrumentalne.
  • "Douglasa" nie jest powszechnie rozpoznawalną, standardową skalą funkcjonalną używaną do oceny IADL w tym kontekście, dlatego nie pasuje do opisanego zakresu oceny.

Wskazówka egzaminacyjna: gdy w treści pojawiają się zakupy, pieniądze, telefon, leki lub prowadzenie domu, najczęściej chodzi o IADL, a więc narzędzie typu skala Lawtona.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Skala Lawtona ocenia instrumentalne czynności życia codziennego, czyli złożone aktywności potrzebne do samodzielnego życia w domu. Obejmuje m.in. robienie zakupów, gospodarowanie pieniędzmi, korzystanie z telefonu, organizację spraw domowych i funkcjonowanie w środowisku.
IADL to czynności bardziej złożone niż samoobsługa, np. zakupy, zarządzanie budżetem, przygotowanie posiłków, sprzątanie, korzystanie z transportu, kontakt telefoniczny oraz przyjmowanie leków zgodnie z zaleceniami. Spadek IADL często pojawia się wcześniej niż spadek ADL.
ADL dotyczą podstawowej samoobsługi (np. mycie, ubieranie, toaleta, jedzenie, przemieszczanie). IADL dotyczą zadań umożliwiających samodzielne życie w społeczeństwie (np. zakupy i finanse). Dobór skali zależy od tego, którą grupę czynności chcesz ocenić.
Skala Barthel koncentruje się na podstawowej sprawności i samoobsłudze (ADL), takich jak poruszanie się, korzystanie z toalety czy jedzenie. Zakupy i gospodarowanie pieniędzmi należą do IADL, więc do tego zakresu lepiej dobiera się narzędzia ukierunkowane na czynności instrumentalne.
Skala Katza jest narzędziem ADL i dotyczy podstawowych funkcji samoobsługowych (np. kąpiel, ubieranie, toaleta, jedzenie). Zazwyczaj nie służy do oceny zakupów ani zarządzania finansami, które są elementami IADL ocenianymi innymi skalami, np. Lawtona.
Ocena IADL jest przydatna na początku współpracy (ustalenie poziomu samodzielności), po zmianie stanu zdrowia (np. po hospitalizacji) oraz okresowo, aby wychwycić pogorszenie. Wynik pomaga zaplanować wsparcie, np. w zakupach, opłatach i organizacji spraw domowych.
Najczęstszy błąd to wybór skali "najbardziej znanej" (np. Barthel) bez sprawdzenia, co dokładnie mierzy. Drugi błąd to mieszanie pojęć: uznanie, że każda skala samodzielności obejmuje finanse i zakupy. Warto zapamiętać: zakupy i pieniądze = IADL.
Wynik pomaga określić, w jakich obszarach podopieczny wymaga wsparcia: czy potrzebuje pomocy w zakupach, w kontrolowaniu wydatków, w organizacji posiłków czy w załatwianiu spraw na zewnątrz. Na tej podstawie ustala się częstotliwość wizyt, zakres czynności i cele pracy.
Tak. Trudności w gospodarowaniu pieniędzmi mogą oznaczać większą podatność na błędne decyzje i wykorzystanie przez osoby trzecie. W praktyce opiekunka powinna zwrócić uwagę na bezpieczeństwo, potrzebę wsparcia rodziny oraz jasne zasady dotyczące zakupów i rozliczeń, zgodne z procedurami placówki.
Ucz się przez przypisanie skal do obszarów: ADL (podstawowa samoobsługa) i IADL (czynności instrumentalne). Trenuj na przykładach: "toaleta i jedzenie" vs "zakupy i finanse". Pomaga też stworzenie krótkiej tabeli porównawczej: co mierzy dana skala i do czego służy w opiece domowej.
info

Statystycznie 42% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że skala Lawtona służy do oceny instrumentalnych czynności życia codziennego, takich jak samodzielne zakupy czy gospodarowanie pieniędzmi.

Źródła:

  • Lawton, M.P.; Brody, E.M. "Assessment of Older People: Self-Maintaining and Instrumental Activities of Daily Living", The Gerontologist, 1969.
  • Katz, S. i in. "Studies of illness in the aged. The index of ADL: A standardized measure of biological and psychosocial function", JAMA, 1963.
  • Mahoney, F.I.; Barthel, D.W. "Functional Evaluation: The Barthel Index", Maryland State Medical Journal, 1965.

Materiały:

  • Podręczniki z geriatrii/gerontologii opisujące ADL i IADL
  • Materiały dydaktyczne z oceny funkcjonalnej w opiece długoterminowej i środowiskowej
  • Artykuły przeglądowe o zastosowaniu skal Barthel, Katz i Lawtona w ocenie samodzielności

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego