Tolerancja wymiaru określa szerokość dopuszczalnego przedziału, w którym może mieścić się rzeczywisty wymiar elementu. Na rysunku technicznym obok wymiaru nominalnego podaje się odchyłkę górną i dolną (dla otworów zwykle przy symbolu średnicy Ø). Żeby poprawnie policzyć tolerancję, nie wybiera się jednej z odchyłek, tylko oblicza różnicę między skrajnymi wartościami.
Dla średnicy otworu Ø30 podano odchyłki: górna 0 oraz dolna −1. Oznacza to:
- wymiar maksymalny: 30 + 0 = 30 mm,
- wymiar minimalny: 30 + (−1) = 29 mm.
Tolerancja wynosi więc:
T = wymiar max − wymiar min = 30 − 29 = 1 mm
równoważnie: T = ES − EI = 0 − (−1) = 1 mm.
Odpowiedź "1 mm" jest poprawna, bo dokładnie opisuje szerokość pola tolerancji (zakres 29–30 mm). W praktyce oznacza to, że otwór o średnicy mniejszej niż 29 mm lub większej niż 30 mm jest poza wymaganiami i może powodować problemy montażowe lub eksploatacyjne.
Dlaczego pozostałe wartości są nieprawidłowe?
- "2 mm" wynika zwykle z błędu rachunkowego (np. nieuwzględnienia znaku minus lub mylenia tolerancji z sumą odchyłek bez analizy).
- "3 mm" może pochodzić z odczytania tolerancji innego wymiaru na rysunku (np. średnicy zewnętrznej) zamiast średnicy otworu.
- "4 mm" to typowy skutek pomylenia badanego wymiaru z innym elementem (np. rowkiem) albo automatycznego wyboru "największej" liczby bez obliczeń.
Wskazówka egzaminacyjna: zawsze przepisz odchyłki jako ES i EI, policz oba wymiary graniczne (max i min) i dopiero potem odejmij. To ogranicza ryzyko pomyłki znaku "−".
