KWALIFIKACJA MTL3 - CZERWIEC 2017

PYTANIE NR 36.
Określ na podstawie tabeli, w jakim zakresie temperatur należy przeprowadzić odpuszczanie zahartowanego wyrobu w celu uzyskania twardości 300 HB.
Ilustracja przedstawia tabelę z danymi dotyczącymi procesu odpuszczania w kontekście twardości materiału.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Odpuszczanie po hartowaniu dobiera się tak, aby uzyskać wymaganą twardość. Dla twardości 300 HB należy z tabeli odczytać odpowiadający jej przedział temperatur i wskazać właściwy zakres. Z podanych opcji odpowiada temu zakres 680÷500°C.

Pełne wyjaśnienie:

Odpuszczanie to etap obróbki cieplnej wykonywany po hartowaniu. Jego celem jest m.in. zmniejszenie kruchości, odprężenie naprężeń oraz ustawienie wymaganej kombinacji własności mechanicznych, w tym docelowej twardości.

W zadaniu podano wymaganą twardość: 300 HB (skala Brinella). Ponieważ różne temperatury odpuszczania prowadzą do różnych poziomów twardości, w praktyce technologicznej korzysta się z tabel lub kart technologicznych, które wiążą: materiał/stan po hartowaniu → temperaturę odpuszczania → uzyskiwaną twardość.

Odpowiedź "680÷500°C" jest właściwa, ponieważ jest to przedział temperatur, który według wskazanej tabeli odpowiada uzyskaniu twardości 300 HB po odpuszczaniu zahartowanego wyrobu. W tego typu zadaniach kluczowa jest umiejętność poprawnego odczytu wartości z tabeli (właściwy wiersz/kolumna, właściwa jednostka, właściwy zakres).

  • "500÷400°C" jest niepoprawne, bo odpowiada innemu poziomowi twardości niż 300 HB (zwykle przy niższych temperaturach odpuszczania twardość pozostaje wyższa niż wymagana, ale ostatecznie decyduje wskazana tabela).
  • "727÷680°C" jest niepoprawne, ponieważ nie odpowiada wartości 300 HB w odczycie z tabeli; dodatkowo okolice 727°C bywają kojarzone z temperaturami krytycznymi w stalach, co może prowokować wybór "na skojarzenie" zamiast na podstawie danych.
  • "400÷300°C" jest niepoprawne, bo z tabeli nie wynika uzyskanie 300 HB dla takiego przedziału; częstym błędem jest wybór najniższego zakresu "bo wygląda bezpiecznie", bez weryfikacji w tabeli.

Wskazówka egzaminacyjna: przy zadaniach "na podstawie tabeli" zawsze najpierw zidentyfikuj, czy tabela podaje twardość w HB, HRC czy HV oraz czy dotyczy odpuszczania po hartowaniu, a nie np. wyżarzania. Potem odczytaj dokładnie przedział, nie myląc kierunku (np. 680→500) i nie pomijając jednostki °C.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Odpuszczanie to obróbka cieplna wykonywana po hartowaniu, której celem jest zmniejszenie kruchości i naprężeń oraz uzyskanie wymaganych własności (np. twardości). Polega na nagrzaniu do określonej temperatury, wygrzaniu i chłodzeniu zgodnie z technologią.
Po hartowaniu stal bywa bardzo twarda, ale też krucha i silnie naprężona. Odpuszczanie pozwala "ustawić" kompromis między twardością a ciągliwością/udarnością, co zwiększa bezpieczeństwo eksploatacji części i ogranicza ryzyko pęknięć w pracy.
300 HB oznacza wynik pomiaru twardości metodą Brinella. W praktyce jest to wartość liczbowa opisująca odporność materiału na wgniatanie kulki pomiarowej. Na egzaminie ważne jest rozróżnienie HB od HRC i HV, bo tabele mogą dotyczyć różnych skal.
Najpierw znajdź w tabeli kolumnę/wiersz dla skali HB i wymaganą wartość (np. 300). Następnie odczytaj odpowiadający jej zakres temperatur odpuszczania w °C. Uważaj, aby nie pomylić tabel dla innego procesu (np. wyżarzania) lub innej skali twardości.
W wielu przypadkach wzrost temperatury odpuszczania powoduje spadek twardości, ale zależność zależy od gatunku stali, stanu po hartowaniu i czasu wygrzewania. Dlatego w zadaniach egzaminacyjnych należy kierować się tabelą technologiczną, a nie samą intuicją.
Gdy treść mówi "na podstawie tabeli/wykresu" i nie wymaga przekształceń, zwykle kluczowa jest poprawna identyfikacja właściwej skali, jednostki i miejsca w tabeli. Trzeba jednak zachować ostrożność: czasem tabela dotyczy innego materiału lub innego stanu obróbki.
Typowe błędy to: odczyt z niewłaściwej kolumny (HB vs HRC), pomylenie procesu (odpuszczanie vs hartowanie), przeoczenie, że podano zakres (np. 680–500°C), oraz mechaniczne wybieranie odpowiedzi z "charakterystyczną" liczbą bez sprawdzenia w tabeli.
W praktyce technologicznej dopuszcza się pewien zakres, bo wynik zależy także od czasu wygrzewania, wymiarów detalu, sposobu chłodzenia i tolerancji procesu. Tabela może więc podawać przedział, w którym typowo osiąga się daną twardość przy założonych warunkach.
Wyższa twardość zwykle zwiększa odporność na ścieranie, ale może obniżać udarność. Dla części narażonych na uderzenia często dobiera się odpuszczanie tak, by nie była "zbyt twarda". Na stanowisku operatora ważne jest trzymanie się technologii dla danej części i materiału.
Ćwicz rozpoznawanie procesów (hartowanie, odpuszczanie, wyżarzanie), czytanie tabel/wykresów oraz interpretację skal twardości. Warto robić krótkie zadania "odczytowe" i zwracać uwagę na jednostki (°C) oraz to, czy tabela dotyczy stanu po hartowaniu.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 69% zdających egzamin. średnie

Eksperci podkreślają: "Odpuszczanie po hartowaniu dobiera się tak, aby uzyskać wymaganą twardość."

Materiały:

  • Podręczniki materiałoznawstwa i obróbki cieplnej stali (działy: hartowanie, odpuszczanie, twardość HB)
  • Instrukcje technologiczne zakładowe dotyczące obróbki cieplnej (tabele temperatur i twardości)
  • Materiały szkoleniowe z metrologii twardości (Brinell, Rockwell, Vickers) – porównanie i interpretacja wyników

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego