KWALIFIKACJA MTL5 - STYCZEŃ 2020

PYTANIE NR 26.
Określ na podstawie wykresu, jaka powinna być temperatura odpuszczania stali, aby wytrzymałość na rozciąganie wynosiła około 1 200 MPa.
Ilustracja przedstawia wykres zależności właściwości mechanicznych stali od temperatury odpuszczania, co jest istotne w
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Z wykresu zależności wytrzymałości na rozciąganie Rm od temperatury odpuszczania odczytuje się temperaturę odpowiadającą Rm ≈ 1200 MPa. Punkt ten wypada w przybliżeniu w okolicach 400°C, dlatego odpowiedź "Około 400°C" jest właściwa.

Pełne wyjaśnienie:

W pytaniu należy wykonać odczyt z wykresu, a nie obliczenia. Procedura jest typowa dla zadań z obróbki cieplnej:

  • najpierw identyfikuje się oś opisującą wytrzymałość na rozciąganie Rm (w MPa),
  • następnie na tej osi odnajduje się wartość około 1200 MPa,
  • z tego poziomu prowadzi się linię do przecięcia z krzywą/serią danych,
  • a potem z osi temperatury odczytuje się temperaturę odpuszczania odpowiadającą temu poziomowi Rm.

Właściwa odpowiedź wskazuje około 400°C, ponieważ w tym rejonie wykres pokazuje uzyskanie Rm bliskiej 1200 MPa. Słowo "około" jest istotne: wykresy technologiczne i materiałowe zwykle podają zależności przybliżone, zależne od składu stali, stanu po hartowaniu, czasu wygrzewania, przekroju elementu i sposobu chłodzenia.

Pozostałe propozycje temperatur są niższe. W typowym przebiegu zmian własności po odpuszczaniu, przesunięcie temperatury odpuszczania o kilkadziesiąt stopni może dawać zauważalną różnicę w Rm, dlatego wybór 300–370°C oznacza odczyt z innego fragmentu krzywej niż ten, w którym Rm wynosi około 1200 MPa.

Wskazówka egzaminacyjna: przed odczytem sprawdź jednostki i skalę (czy oś temperatury ma podział co 20°C, 50°C, 100°C). Najczęstszy błąd to "trafienie" liczby bez faktycznego przecięcia z krzywą albo pomylenie, czy wykres dotyczy Rm, twardości czy granicy plastyczności.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Rm to maksymalne naprężenie, jakie materiał wytrzymuje podczas próby rozciągania, zanim dojdzie do zerwania próbki. Jednostka MPa oznacza megapaskale (N/mm²). W kontekście obróbki cieplnej Rm pozwala ocenić, czy po hartowaniu i odpuszczaniu uzyskano wymagany poziom wytrzymałości.
Najpierw znajdź na osi Rm wartość ok. 1200 MPa, następnie poprowadź linię do przecięcia z krzywą na wykresie. Z punktu przecięcia opuść linię na oś temperatury i odczytaj wartość w °C. Zwróć uwagę na skalę osi i to, czy wykres dotyczy Rm, a nie np. twardości.
Odczyt z wykresu ma charakter przybliżony: wykres ma ograniczoną rozdzielczość, a krzywa często jest uśrednieniem wyników. Dodatkowo na rzeczywiste Rm wpływają czynniki technologiczne (czas odpuszczania, przekrój, skład stali). Dlatego wynik podaje się jako wartość "około", a nie dokładną.
Nie zawsze. Temperatura jest kluczowym parametrem, ale Rm zależy też od czasu wygrzewania, stanu po hartowaniu, szybkości chłodzenia, składu chemicznego i mikrostruktury. W praktyce wykres jest wskazówką do doboru parametrów, a ostateczne potwierdzenie uzyskuje się badaniami (np. próbą rozciągania) i kontrolą procesu.
Typowe pomyłki to: odczyt z niewłaściwej osi (np. twardość zamiast Rm), pomylenie skali (co 20 vs co 50°C), nieuwzględnienie, że pytanie wymaga wartości "około", oraz odczyt z sąsiedniej krzywej, jeśli wykres ma kilka serii danych. Pomaga prowadzenie linii pomocniczych.
Odpuszczanie jest zabiegiem po hartowaniu, który stabilizuje mikrostrukturę i redukuje naprężenia własne. Wraz ze wzrostem temperatury odpuszczania zwykle spada twardość i wytrzymałość, a rośnie plastyczność/udarność. Dokładny przebieg zależności zależy od rodzaju stali i warunków procesu, co pokazuje wykres.
Temperaturę odpuszczania dobiera się m.in. przy produkcji elementów maszyn, narzędzi i części narażonych na duże obciążenia, gdzie w dokumentacji technicznej podano wymagane własności mechaniczne (np. Rm). Technolog analizuje wykresy lub karty obróbki cieplnej, dobiera parametry i weryfikuje je kontrolą jakości.
Nie. Różne gatunki stali (różny skład i hartowność) mają inne krzywe zmian własności po odpuszczaniu. Dlatego do odczytu trzeba używać wykresu właściwego dla danej stali i stanu po obróbce. Jeśli wykres dotyczy konkretnego materiału, przenoszenie temperatur na inny gatunek może dać błędny wynik.
Najczęściej wskazują to opisy osi i tytuł: pojawia się "temperatura odpuszczania" oraz własności takie jak Rm, twardość lub udarność w funkcji temperatury. Często podane są też warunki wstępne (np. "po hartowaniu") lub oznaczenie materiału. Na egzaminie zawsze najpierw czytaj opisy wykresu i legendę.
Zazwyczaj nie. To zadanie sprawdza umiejętność interpretacji danych graficznych: znalezienia wartości Rm i odpowiadającej jej temperatury odpuszczania. Obliczenia mogłyby się pojawić tylko wtedy, gdy wykres wymaga interpolacji liczbowej między punktami, ale najczęściej wystarcza poprawny odczyt "około" z osi.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 44% zdających egzamin. trudne

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że z wykresu zależności wytrzymałości na rozciąganie Rm od temperatury odpuszczania odczytuje się temperaturę odpowiadającą Rm ≈ 1200 MPa.

Źródła:

  • PN-EN ISO 6892-1: Metale — Próba rozciągania — Część 1: Metoda badania w temperaturze pokojowej (w zakresie definicji i pomiaru własności na rozciąganie, w tym Rm).

Materiały:

  • Podręczniki do metalurgii i obróbki cieplnej stali (rozdziały o hartowaniu i odpuszczaniu)
  • Materiały dydaktyczne z wykresami zależności Rm/twardości od temperatury odpuszczania dla typowych stali
  • Instrukcje technologiczne (karty obróbki cieplnej) stosowane w zakładach obróbki cieplnej

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego