KWALIFIKACJA EKA2 - TEST WIEDZY NR 3

PYTANIE NR 24.
Organizujesz wystawę archiwalną. Jakie kroki powinieneś podjąć, aby zapewnić przestrzeganie praw autorskich?
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Publiczne prezentowanie dokumentów na wystawie może oznaczać rozpowszechnianie/udostępnianie utworu.
Dlatego, aby działać legalnie, organizator powinien uzyskać zgodę uprawnionych (autora albo osób, które odziedziczyły prawa) lub posiadać właściwą licencję. Pozostałe działania pomijają ten obowiązek.

Pełne wyjaśnienie:

Organizując wystawę archiwalną, archiwista często udostępnia materiały, które mogą być utworami (np. fotografie, plakaty, mapy, projekty, teksty). Sam fakt, że archiwum jest właścicielem egzemplarza dokumentu, nie oznacza automatycznie posiadania praw autorskich do jego publicznego prezentowania w dowolnej formie.

Odpowiedź: "Uzyskać zgodę od autorów lub ich spadkobierców przed wyświetleniem dokumentów." jest poprawna, bo wskazuje podstawową zasadę zgodności z prawem: przed publicznym udostępnieniem trzeba mieć zgodę/licencję od podmiotu uprawnionego (autora albo następców prawnych), o ile nie wynika inaczej z przepisów lub warunków licencji.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są błędne:

  • "Wyświetlać dokumenty bez uprzedniego uzyskania zgody od autorów." – opisuje działanie obarczone ryzykiem naruszenia praw; brak zgody nie jest standardowo "bezpiecznym" trybem postępowania.
  • "Zignorować prawa autorskie, ponieważ dokumenty są własnością archiwum." – to typowe nieporozumienie: własność nośnika/egzemplarza nie jest równoznaczna z prawem do publicznego rozpowszechniania treści.
  • "Wysłać dokumenty do lokalnej stacji telewizyjnej bez uprzedniego uzyskania zgody." – dodatkowo rozszerza krąg udostępniania (emisja/produkcja materiału), co zwykle wymaga jeszcze większej staranności w zakresie licencji i zgód.

Wskazówka egzaminacyjna: gdy w odpowiedziach pojawia się opcja mówiąca o uzyskaniu zgody/licencji od uprawnionych, jest to najczęściej właściwy kierunek w pytaniach o prawa autorskie. W praktyce warto też sprawdzać status prawny obiektu (np. czy jest w domenie publicznej albo na licencji otwartej) i dokumentować ustalenia.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Utwór to przejaw działalności twórczej o indywidualnym charakterze. Na wystawie archiwalnej utworem mogą być m.in. fotografie, plakaty, projekty, mapy czy teksty. Jeśli eksponat jest utworem, jego publiczne udostępnianie zwykle wymaga zgody uprawnionych lub odpowiedniej licencji.
Własność egzemplarza (np. oryginału zdjęcia lub listu) dotyczy nośnika, a prawa autorskie dotyczą sposobów korzystania z treści (np. publiczne wyświetlanie, publikacja, emisja). Archiwum może mieć dokument, ale nie musi mieć prawa do jego rozpowszechniania bez zgody autora lub innych uprawnionych.
Najpierw ustal, kto jest uprawniony (autor lub podmiot, który nabył prawa, albo spadkobiercy). Następnie uzyskaj zgodę w formie licencji/umowy, najlepiej pisemnie, z określeniem pól eksploatacji (np. wyświetlanie, publikacja w katalogu, internet) oraz czasu i zasięgu wykorzystania.
Nie zawsze zgoda jest konieczna, np. gdy utwór jest w domenie publicznej albo udostępniany na licencji, która na to pozwala. W praktyce przed wystawą warto sprawdzić status prawny obiektu i warunki licencji. Szczegółowe rozstrzygnięcie zależy od okoliczności i przepisów.
Pokazanie skanu lub reprodukcji może być traktowane jako odrębny sposób korzystania z utworu niż sama prezentacja egzemplarza. Dlatego nawet jeśli archiwum ma oryginał, wykonanie i publiczne udostępnienie kopii może wymagać zgody/licencji. Bezpieczna praktyka to weryfikacja praw i dokumentowanie podstawy wykorzystania.
Naruszenie praw autorskich może skutkować roszczeniami uprawnionych (np. żądaniem zaniechania, usunięcia skutków naruszenia, odszkodowania) oraz ryzykiem wizerunkowym instytucji. W praktyce może to oznaczać konieczność wycofania eksponatów, zmiany katalogu lub materiałów promocyjnych.
Warto prowadzić teczkę sprawy wystawy: umowy/licencje, korespondencję, oświadczenia uprawnionych i notatki z ustaleń. Dobrą praktyką jest też opisanie w metryce obiektu, na jakiej podstawie prawnej i w jakim zakresie materiał może być pokazywany (wystawa, katalog, internet).
Zasadniczo przekazanie materiałów mediom (np. telewizji) zwiększa zakres udostępnienia i ryzyko naruszeń, bo może dojść do emisji, publikacji i dalszego rozpowszechniania. Dlatego przed przekazaniem należy upewnić się, że posiadasz odpowiednie zgody/licencje obejmujące taki sposób wykorzystania.
W praktyce ustala się to na podstawie informacji o autorze i dokumentów potwierdzających następstwo prawne (np. postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku, akt poświadczenia dziedziczenia) lub poprzez kontakt z rodziną/pełnomocnikiem. Jeśli nie da się ustalić uprawnionych, potrzebna jest szczególna ostrożność.
Najczęstsze błędy to: mylenie własności dokumentu z prawami autorskimi, brak sprawdzenia statusu prawnego (domena publiczna/licencje), brak pisemnych zgód, nieuwzględnienie publikacji online i materiałów promocyjnych oraz przekazywanie treści podmiotom trzecim bez ustalenia zakresu licencji.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 61% zdających egzamin. średnie

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że pozostałe działania pomijają ten obowiązek.

Źródła:

  • EUR-Lex: Dyrektywa 2001/29/WE (InfoSoc), CELEX:32001L0029, https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/?uri=CELEX:32001L0029 (dostęp 27.02.2026)
  • WIPO: Berne Convention for the Protection of Literary and Artistic Works, https://www.wipo.int/treaties/en/ip/berne/ (dostęp 27.02.2026)

Materiały:

  • Materiały dydaktyczne z zakresu podstaw prawa autorskiego dla instytucji kultury (biblioteki/archiwa/muzea)
  • Komentarze i poradniki dotyczące licencji (w tym licencji otwartych) w pracy instytucji pamięci
  • Wewnętrzne procedury archiwum dotyczące udostępniania i publikacji materiałów

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego