KWALIFIKACJA BPO1 - STYCZEŃ 2012

PYTANIE NR 9.
Oznaczenie najmniejszej i największej dopuszczalnej chropowatości znajduje się na rysunku
Ilustracja przedstawia cztery symbole techniczne związane z oznaczeniami chropowatości powierzchni, które mogą być używane w
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Oznaczenie najmniejszej i największej dopuszczalnej chropowatości występuje wtedy, gdy na jednym symbolu podano dwie wartości tego samego parametru (np. Ra) zapisane jedna nad drugą. Taki zapis oznacza przedział dopuszczalny: górna wartość to maksimum, dolna to minimum. Na rysunku odpowiada temu symbol A (Ra 20 nad Ra 5).

Pełne wyjaśnienie:

Na rysunkach technicznych stan powierzchni (chropowatość) zapisuje się za pomocą symbolu chropowatości oraz wartości liczbowych parametrów, najczęściej Ra lub Rz. Kluczowe jest rozróżnienie między:

  • wartością graniczną (zwykle jedną liczbą) – wtedy podany jest limit, którego nie wolno przekroczyć,
  • przedziałem dopuszczalnym – gdy w symbolu znajdują się dwie wartości tego samego parametru zapisane jedna nad drugą.

W zapisie przedziału dopuszczalnego obowiązuje konwencja: górna wartość oznacza największą dopuszczalną chropowatość (maksimum), a dolna wartość oznacza najmniejszą dopuszczalną chropowatość (minimum). Przykładowo "Ra 20" nad "Ra 5" oznacza, że rzeczywisty wynik pomiaru powinien mieścić się w zakresie od Ra 5 do Ra 20.

Dlatego odpowiedź "A" jest poprawna: tylko ten symbol pokazuje dwa zapisy Ra umieszczone pionowo (Ra 20 nad Ra 5), co odpowiada wymaganiu "najmniejszej i największej dopuszczalnej chropowatości".

Pozostałe symbole nie spełniają warunku pytania:

  • Symbol z półką i opisem technologii (np. "Szlifować") informuje o dodatkowych wymaganiach, ale sam opis procesu nie oznacza automatycznie podania minimum i maksimum; w praktyce może to być wymaganie pojedyncze albo dotyczyć innego parametru.
  • Symbol z trójkątem dotyczy konieczności zdejmowania materiału; pojedyncza wartość (np. "Ra 2,5") nie tworzy przedziału min–max.
  • Symbol z kółkiem oznacza zakaz zdejmowania materiału; pojedyncza wartość (np. "Rz 10") także nie jest zapisem minimum i maksimum, a dodatkowo dotyczy innego parametru.

Wskazówka egzaminacyjna: jeżeli pytanie mówi o najmniejszej i największej wartości, szukaj symbolu z dwoma liczbami tego samego parametru ułożonymi jedna nad drugą. Jeśli widzisz tylko jedną wartość – to najczęściej nie jest przedział.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Oznacza przedział dopuszczalny chropowatości dla tego samego parametru. W takim zapisie górna wartość jest maksymalnie dopuszczalna, a dolna minimalnie dopuszczalna. Wynik pomiaru chropowatości powinien mieścić się między tymi wartościami.
Taki zapis czyta się jako zakres: Ra od 5 do 20 (w odpowiednich jednostkach normowych). Oznacza to, że powierzchnia nie może być ani "zbyt gładka" poniżej dolnej granicy, ani "zbyt chropowata" powyżej górnej granicy.
To konwencja zapisu przedziału w oznaczaniu stanu powierzchni. Dzięki temu rysunek jest jednoznaczny: wartość u góry interpretuje się jako największą dopuszczalną, a u dołu jako najmniejszą dopuszczalną. Ułatwia to kontrolę jakości i porównanie z wynikiem pomiaru.
Półka w symbolu służy do dopisania dodatkowych informacji, np. zalecanej metody obróbki, kierunku śladów obróbki albo innych wymagań. Sama obecność półki nie oznacza automatycznie zakresu min–max; o przedziale decydują dwie wartości tego samego parametru.
Najczęściej pojedyncza wartość jest traktowana jako wartość graniczna (limit), której nie wolno przekroczyć, ale interpretacja zależy od przyjętych zasad i zapisu na rysunku. Na egzaminie, jeśli pytanie dotyczy min i max, szukaj wyraźnie podanych dwóch wartości.
Ra to średnia arytmetyczna odchyłek profilu (parametr uśredniony), a Rz opisuje wysokość chropowatości w inny sposób (parametr "szczyty–doliny"). Na rysunku nie wolno ich mylić: zapis "Ra …" i "Rz …" dotyczy różnych parametrów i ma inne znaczenie w ocenie jakości powierzchni.
Przedział podaje się wtedy, gdy konstruktor chce dopuścić zakres wyników, dając technologowi więcej swobody w doborze procesu. To praktyczne np. przy częściach, gdzie wymagana jest określona funkcjonalność, ale nie ma potrzeby uzyskania jednej "sztywnej" wartości, co obniża koszty wytwarzania.
Najczęstsze pomyłki to: uznawanie jednej wartości za przedział, odwracanie kolejności (branie górnej za minimum), mieszanie parametrów Ra i Rz, oraz sugerowanie się elementami dodatkowymi (półka, kółko, trójkąt), choć pytanie dotyczy wyłącznie min–max.
Kółko w symbolu informuje o zakazie zdejmowania materiału (powierzchnia ma pozostać bez obróbki skrawaniem). Nie jest to informacja o przedziale wartości. Min i max rozpoznaje się po tym, że na symbolu są dwie wartości tego samego parametru zapisane jedna nad drugą.
Technik BHP spotyka rysunki i specyfikacje w ocenie zgodności maszyn oraz analizie ryzyka. Umiejętność odczytu chropowatości pomaga wychwycić miejsca, gdzie zbyt duża chropowatość może zwiększać ryzyko skaleczeń, utrudniać czyszczenie lub sprzyjać gromadzeniu zanieczyszczeń.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 69% zdających egzamin. średnie

Według specjalistów z branży: "Oznaczenie najmniejszej i największej dopuszczalnej chropowatości występuje wtedy, gdy na jednym symbolu podano dwie wartości tego samego parametru (np. Ra) zapisane jedna nad drugą."

Źródła:

  • PN-EN ISO 1302:2002, "Specyfikacje geometrii wyrobów — Oznaczanie stanu powierzchni w dokumentacji technicznej wyrobów", zasady zapisu wartości chropowatości (zapis dwóch wartości tego samego parametru jako przedział dopuszczalny)
  • ISO 1302:2002, "Geometrical Product Specifications (GPS) — Indication of surface texture in technical product documentation", zasady oznaczania stanu powierzchni (odpowiednik międzynarodowy normy)
  • T. Dobrzański, "Rysunek techniczny maszynowy", WNT, Warszawa 2004, rozdział dotyczący oznaczania chropowatości powierzchni (źródło wskazane na ilustracji)

Materiały:

  • PN-EN ISO 1302:2002 – zasady i przykłady oznaczania stanu powierzchni
  • Podręczniki do rysunku technicznego maszynowego (dział: oznaczanie chropowatości)
  • Ćwiczenia z odczytu oznaczeń na rysunkach technicznych (zadania z symbolami Ra/Rz)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego