KWALIFIKACJA ELE5 - STYCZEŃ 2024

PYTANIE NR 39.
Które oznaczenie powinno znaleźć się na schemacie w miejscu oznaczonym czerwoną strzałką, aby w układzie wykonanym zgodnie z tym schematem, stycznik mógł pracować z samopodtrzymaniem?
Ilustracja przedstawia schemat elektryczny, który jest częścią pytania egzaminacyjnego związanego z kwalifikacją zawodową
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Samopodtrzymanie stycznika realizuje się przez styk pomocniczy NO tego samego stycznika, włączony równolegle do przycisku START, aby po puszczeniu START cewka nadal miała zasilanie. Dlatego w miejscu wskazanym strzałką powinno znaleźć się oznaczenie elementu należącego do stycznika, czyli K1, a nie bezpiecznika (F) ani przycisku (S).

Pełne wyjaśnienie:

Samopodtrzymanie (podtrzymanie własne) w obwodzie sterowania stycznikiem polega na tym, że po chwilowym naciśnięciu przycisku START cewka stycznika zostaje zasilona, stycznik zadziała i sam "podtrzyma" swoje zasilanie przez odpowiednio włączony styk pomocniczy.

W praktyce robi się to tak, że:

  • przycisk START (zwykle styk NO) podaje napięcie na cewkę tylko podczas nacisku,
  • równolegle do START włącza się styk pomocniczy NO stycznika, który zamyka się dopiero po zadziałaniu cewki,
  • przycisk STOP (zwykle styk NC) jest w szeregu, aby zawsze mógł przerwać obwód i wyłączyć stycznik.

W takim układzie po puszczeniu START prąd dalej płynie przez styk pomocniczy stycznika, więc cewka pozostaje zasilona aż do naciśnięcia STOP lub zadziałania zabezpieczeń.

Odpowiedź "K1" jest właściwa, bo oznaczenie "K" standardowo odnosi się do elementów łączeniowych typu stycznik/przekaźnik. To właśnie styk należący do K1 może pełnić funkcję podtrzymania, ponieważ jego stan zależy od zadziałania cewki stycznika.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi nie pasują:

  • "F1" (bezpiecznik) jest elementem zabezpieczającym przed skutkami przeciążeń/zwarć i nie realizuje funkcji pamięci stanu ani "podtrzymania" po puszczeniu START.
  • "S0" oraz "S1" (przyciski/łączniki) są elementami sterowania ręcznego. Ich styki zmieniają stan tylko w wyniku działania operatora; same z siebie nie zapewniają podtrzymania po zwolnieniu START, jeśli nie są to elementy zatrzaskowe (a samopodtrzymanie ma działać dzięki stycznikowi).

W kontekście urządzeń i instalacji związanych z gazownictwem taka wiedza jest przydatna przy analizie schematów automatyki (np. sterowanie wentylacją, pompami, blokadami bezpieczeństwa), gdzie po spełnieniu warunków START urządzenie ma pracować ciągle, aż do sygnału STOP lub zadziałania zabezpieczenia.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Samopodtrzymanie to rozwiązanie, w którym stycznik po zadziałaniu pozostaje załączony bez ciągłego trzymania przycisku START. Osiąga się to przez styk pomocniczy NO stycznika włączony równolegle do START, dzięki czemu cewka nadal dostaje zasilanie po puszczeniu przycisku.
Styk pomocniczy NO jest mechanicznie/elektrycznie powiązany ze stycznikiem: zamyka się dopiero, gdy cewka stycznika zadziała. W samopodtrzymaniu styk ten przejmuje "rolę START" i podaje napięcie na cewkę, gdy START już nie jest wciśnięty.
Bezpiecznik ma funkcję zabezpieczenia (przerywa obwód przy zwarciu lub przeciążeniu), a nie funkcję podtrzymania stanu. Nie zmienia się on w odpowiedzi na zadziałanie cewki stycznika i nie tworzy obejścia równoległego do START, więc nie zapewni pracy ciągłej po puszczeniu przycisku.
Najczęściej styk samopodtrzymania jest narysowany równolegle do styku START (NO). Jeśli widzisz gałąź boczną "omijającą" START, to właśnie tam zwykle znajduje się styk pomocniczy należący do tego samego stycznika, którego cewka jest sterowana w danym obwodzie.
W praktyce spotyka się m.in.: K dla styczników/przekaźników, S dla łączników i przycisków, F dla zabezpieczeń (np. bezpieczników). Na egzaminie kluczowe jest powiązanie oznaczenia z funkcją: samopodtrzymanie realizuje styk elementu K.
Da się uzyskać efekt "pracy po puszczeniu" stosując łącznik zatrzaskowy, ale to nie jest klasyczne samopodtrzymanie stycznika. W typowych zadaniach egzaminacyjnych samopodtrzymanie oznacza użycie styku pomocniczego NO stycznika, bo zapewnia to też łatwe wyłączenie STOP i współpracę z zabezpieczeniami.
Gdy urządzenie ma działać ciągle po spełnieniu warunków startu, np. wentylator nawiewny/wywiewny, pompa obiegowa czy elementy automatyki kotłowni. Operator uruchamia pracę krótkim sygnałem START, a dalsze wyłączenie następuje przez STOP albo przez zadziałanie blokad i zabezpieczeń.
Typowe pomyłki to: wpięcie styku pomocniczego w złe miejsce (nie równolegle do START), użycie styku NC zamiast NO, pominięcie STOP w szeregu z cewką albo mylenie oznaczeń (np. wybór S lub F zamiast K). Pomaga rysowanie ścieżki zasilania cewki krok po kroku.
Po zadziałaniu stycznika zwolnij START: jeśli stycznik nadal pozostaje załączony, podtrzymanie działa. Na schemacie oznacza to, że istnieje zamknięta droga zasilania cewki niezależna od START (przez styk pomocniczy stycznika), ale nadal zależna od STOP i zabezpieczeń w szeregu.
Ćwicz czytanie schematów sterowania: START/STOP, cewka, styk pomocniczy, zabezpieczenia. Ucz się rozpoznawać połączenia równoległe i szeregowe oraz oznaczenia elementów. Dobrą metodą jest analiza: "co zasila cewkę przed zadziałaniem" i "co zasila po zadziałaniu".
info

Około 27% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. bardzo trudne

Specjaliści zwracają uwagę: "Samopodtrzymanie stycznika realizuje się przez styk pomocniczy NO tego samego stycznika, włączony równolegle do przycisku START, aby po puszczeniu START cewka nadal miała zasilanie."

Źródła:

  • IEC 60204-1:2016, Safety of machinery — Electrical equipment of machines — Part 1: General requirements (sekcje dotyczące obwodów sterowania i urządzeń łączeniowych)
  • PN-EN 60947-4-1 (odpowiednik EN/IEC), Aparatura rozdzielcza i sterownicza niskonapięciowa — Styczniki i rozruszniki silnikowe (informacje o stycznikach i stykach pomocniczych)

Materiały:

  • Podręczniki i materiały do elektrotechniki/automatyki w zakresie obwodów sterowania stycznikami
  • Instrukcje producentów styczników (schematy typowych aplikacji z samopodtrzymaniem)
  • Zbiory zadań z czytania schematów elektrycznych (obwody sterowania i zabezpieczeń)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego