KWALIFIKACJA MEC3 - WRZESIEŃ 2015

PYTANIE NR 12.
Pasowanie 10N9/h9 wpustu w rowku jest pasowaniem
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Oznaczenie 10N9/h9 zawiera małą literę "h" dla wałka (wpustu), co wskazuje na układ stałego wałka. Rodzaj pasowania wynika wtedy z pola tolerancji otworu/rowka (N9). W części materiałów dydaktycznych N bywa kwalifikowane jako pasowanie "ciasne", choć w ujęciu normowym może być traktowane jako przejściowe.

Pełne wyjaśnienie:

W zapisie pasowania typu 10N9/h9 występują dwie kluczowe informacje: wymiar nominalny (10 mm) oraz pola tolerancji dla elementu "otwór/rowek" i "wałek/wpust".

Układ stałego wałka rozpoznaje się po tym, że część wałkowa ma pole tolerancji oznaczone małą literą h. W praktyce oznacza to, że dobór pasowania realizuje się przez zmianę pola tolerancji elementu "otworowego" (tu: rowka oznaczonego N9), przy zachowaniu stałego odniesienia dla wałka.

Dlatego odpowiedzi odwołujące się do "zasady stałego otworu" są niezgodne z samym zapisem, ponieważ układ stałego otworu wymagałby wielkiej litery H po stronie otworu/rowka.

Druga część pytania dotyczy rodzaju pasowania (luźne/ciasne/mieszane). W ujęciu normowym pola tolerancji takie jak "N" mogą prowadzić do pasowania przejściowego (możliwy luz albo wcisk w zależności od wykonania). Jednocześnie w niektórych materiałach dydaktycznych i opisach warsztatowych spotyka się uproszczenie, w którym to rozwiązanie określa się jako pasowanie ciasne, bo w praktyce dąży się do braku luzu w połączeniu wpustowym.

Odpowiedź "luźnym według zasady stałego wałka" odpada, bo połączenia wpustowe zwykle nie są projektowane jako wyraźnie luźne w funkcjonalnej części przenoszącej moment. Odpowiedź "mieszanym według zasady stałego otworu" odpada podwójnie: myli układ (otwór zamiast wałka) i wprowadza inną klasyfikację rodzaju pasowania.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
To zapis tolerancji dla połączenia o wymiarze nominalnym 10 mm: N9 dotyczy strony "otworu/rowka", a h9 strony "wałka/wpustu". Litery określają położenie pola tolerancji, a cyfry (np. 9) klasę dokładności wykonania.
Układ stałego wałka rozpoznasz po małej literze h w części wałkowej zapisu (np. h9). Oznacza to, że pole tolerancji wałka jest "bazowe", a rodzaj pasowania dobiera się przez zmianę tolerancji elementu otworowego/rowka.
W systemie tolerancji ISO przyjęto konwencję: małe litery dotyczą wałków, a wielkie litery otworów. Dlatego "h" odnosi się do wałka. Dla stałego otworu typowe jest "H" po stronie otworu.
Litera N określa położenie pola tolerancji elementu otworowego (tu: rowka) względem wymiaru nominalnego. Samą literą nie wyznacza się jeszcze luzu/wcisku "na oko" — trzeba znać zasady klasyfikacji pasowań i w razie potrzeby korzystać z tablic tolerancji.
Nie zawsze. W podejściu normowym część pól tolerancji może dawać pasowanie przejściowe (czasem luz, czasem wcisk). Jednak w praktyce dydaktycznej lub warsztatowej bywa używane uproszczenie, że jest to "ciasne", gdy celem jest minimalizacja luzu w połączeniu.
Najczęściej wyróżnia się: pasowanie luźne (zawsze luz), pasowanie przejściowe (może być luz albo wcisk) oraz pasowanie ciasne/wciskowe (zawsze wcisk). O tym, które wystąpi, decydują konkretne pola tolerancji.
Najczęstszy błąd to mylenie wielkości liter: wybór "stałego otworu" mimo że w zapisie jest h (wałek). Drugi błąd to traktowanie litery jako "rodzaju pasowania", podczas gdy litera mówi o położeniu tolerancji, a luz/wcisk wynika z pary pól.
W połączeniach wpustowych wału z piastą (koła pasowe, koła zębate, sprzęgła). Wpust i rowek muszą współpracować tak, aby przenosić moment obrotowy bez nadmiernego luzu, ale też umożliwiać montaż i ewentualny demontaż.
Cyfra (np. 9) oznacza klasę dokładności (stopień tolerancji). Im większa liczba, tym większy dopuszczalny rozrzut wymiaru. Sama cyfra nie mówi, czy jest luz czy wcisk — do tego potrzebne jest położenie pól tolerancji (litery) dla obu elementów.
Najpierw rozpoznaj układ: mała litera po stronie wałka (np. h) oznacza stały wałek, a wielka litera H po stronie otworu — stały otwór. Dopiero potem oceniaj rodzaj pasowania. Jeśli materiał egzaminacyjny używa terminów "ciasne/przejściowe", trzymaj się jego definicji.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 27% zdających egzamin. bardzo trudne

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że oznaczenie 10N9/h9 zawiera małą literę "h" dla wałka (wpustu), co wskazuje na układ stałego wałka.

Źródła:

  • PN-ISO 286-1:1996, "System tolerancji i pasowań ISO" (informacja o układzie stałego wałka: litera "h" dla wałka; układ stałego otworu: litera "H" dla otworu) – cytowane w kontekście zadania

Materiały:

  • Podręcznik/zeszyt do rysunku technicznego maszynowego (dział: tolerancje i pasowania)
  • Materiały dydaktyczne dla kwalifikacji MEC.3 dotyczące pasowań połączeń wpustowych
  • Norma PN-ISO 286-1 (system tolerancji i pasowań) – do interpretacji pól tolerancji

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego