KWALIFIKACJA MED13 - STYCZEŃ 2018

PYTANIE NR 10.
Pensjonariuszka domu pomocy społecznej z chorobą Alzheimera ma zaburzony rytm dobowy snu. Świadczy to o zaburzeniu potrzeb
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Zaburzony rytm dobowy snu dotyczy podstawowych procesów organizmu (sen i czuwanie). W klasyfikacjach potrzeb sen zalicza się do potrzeb fizjologicznych, bo warunkuje regenerację i homeostazę. Pozostałe odpowiedzi dotyczą potrzeb wyższych poziomów (uznanie, bezpieczeństwo, samorealizacja).

Pełne wyjaśnienie:

Zaburzony rytm dobowy snu oznacza problem z jedną z podstawowych funkcji biologicznych organizmu: cyklem snu i czuwania. Sen jest elementem niezbędnym do regeneracji, prawidłowej pracy układu nerwowego i utrzymania równowagi (homeostazy). Dlatego w typowych klasyfikacjach potrzeb człowieka (stosowanych w nauczaniu) sen zalicza się do potrzeb fizjologicznych.

W realiach pracy terapeuty zajęciowego w domu pomocy społecznej informacja o zaburzonym śnie u osoby z chorobą Alzheimera ma znaczenie praktyczne: wpływa na tolerancję aktywności w ciągu dnia, poziom pobudzenia, koncentrację i ryzyko dezorganizacji zachowania. Zanim planuje się cele "wyższych" potrzeb (np. uznanie społeczne), trzeba zabezpieczyć podstawy funkcjonowania organizmu, w tym sen.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi nie pasują:

  • "samorealizacji" – odnosi się do rozwoju, realizowania potencjału i długofalowych celów. Zaburzenia snu nie są wprost wskaźnikiem problemu na tym poziomie, tylko podstawowej potrzeby biologicznej.
  • "bezpieczeństwa" – obejmuje ochronę przed zagrożeniami, stabilność i przewidywalność. Choć poczucie bezpieczeństwa może wpływać na jakość snu, sam fakt rozregulowania rytmu dobowego wskazuje przede wszystkim na obszar fizjologii (sen jako potrzeba podstawowa).
  • "prestiżu i uznania" – dotyczy statusu społecznego, szacunku, poczucia kompetencji. Nie jest to kategoria opisująca biologiczną potrzebę snu.

Wskazówka egzaminacyjna: gdy w treści pojawiają się potrzeby takie jak sen, jedzenie, pragnienie, oddychanie, najczęściej chodzi o poziom fizjologiczny, nawet jeśli przyczyną problemu jest choroba neurodegeneracyjna.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Potrzeby fizjologiczne to najbardziej podstawowe potrzeby związane z funkcjonowaniem organizmu, np. sen, jedzenie, nawodnienie, oddychanie i odpoczynek. Jeśli są niezaspokojone, zwykle dominują nad potrzebami wyższego rzędu, bo bez nich trudno utrzymać zdrowie i zdolność do aktywności.
Sen jest konieczny do regeneracji i prawidłowej pracy mózgu oraz całego organizmu. Wpływa na pamięć, uwagę, nastrój i odporność. Ponieważ jest warunkiem podstawowego funkcjonowania biologicznego, traktuje się go jako potrzebę fizjologiczną, a nie np. prestiż czy samorealizację.
Typowe sygnały to: trudność z zasypianiem, częste wybudzanie, sen w dzień i czuwanie w nocy, wędrówki nocne, pobudzenie wieczorne lub bardzo wczesne budzenie. W praktyce ważna jest obserwacja powtarzalności tych zjawisk w kolejnych dobach.
Poczucie bezpieczeństwa może wpływać na zasypianie (np. lęk, hałas, dezorientacja). Jednak w pytaniach egzaminacyjnych, gdy mowa o samym śnie i rytmie dobowym, najczęściej chodzi o potrzebę fizjologiczną. Bezpieczeństwo bywa czynnikiem wtórnym, a nie kategorią potrzeby "sen".
Pomocne są: stały plan dnia, aktywizacja w godzinach porannych i przedpołudniowych, ograniczanie drzemek, ekspozycja na światło dzienne, spokojne wyciszenie wieczorem oraz dobranie zajęć do możliwości poznawczych. Warto też zgłaszać zespołowi czynniki zakłócające (ból, leki, hałas).
Najczęstsze pomyłki to mylenie poziomów (np. bezpieczeństwo vs fizjologia), wybór "bardziej ambitnej" odpowiedzi (samorealizacja) oraz kierowanie się skojarzeniem z opieką instytucjonalną zamiast analizą, czy opis dotyczy procesu biologicznego (sen, głód, pragnienie).
Potrzeby prestiżu i uznania odnoszą się do relacji społecznych i oceny siebie (szacunek, status, poczucie kompetencji). Potrzeby fizjologiczne dotyczą biologicznego przetrwania i regeneracji (sen, jedzenie, odpoczynek). W zadaniach rozpoznawaj, czy opis dotyczy ciała czy relacji społecznych.
Zawsze, gdy widać objawy mogące ograniczać podstawowe funkcjonowanie: brak snu, odwodnienie, ból, głód, silne zmęczenie. W takich sytuacjach nawet najlepiej zaplanowane zajęcia mogą się nie udać, bo osoba nie będzie miała zasobów (uwagi, energii) do uczestnictwa.
Niedobór snu obniża koncentrację, zwiększa drażliwość i męczliwość, może nasilać dezorientację oraz ryzyko upadków. W efekcie trudniej realizować cele zajęć i utrzymać współpracę. Dlatego sen i regularność dobową uwzględnia się przy planowaniu obciążenia i pory aktywności.
Ucz się na przykładach: przypisuj konkretne sytuacje (głód, pragnienie, sen, lęk, samotność, potrzeba uznania) do kategorii potrzeb. Trenuj odróżnianie fizjologii od bezpieczeństwa i potrzeb społecznych. Pomaga tworzenie krótkich fiszek z hasłem i 2–3 typowymi objawami.
info

Około 55% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. średnie

Eksperci podkreślają: "Zaburzony rytm dobowy snu dotyczy podstawowych procesów organizmu (sen i czuwanie)."

Źródła:

  • Maslow, A. H., "Motivation and Personality", 3rd edition, Harper & Row, 1987 (rozdziały dot. hierarchii potrzeb).
  • Encyclopaedia Britannica: "Hierarchy of needs" (Maslow) — https://www.britannica.com/topic/hierarchy-of-needs (dostęp: 2026-02-27).
  • Simply Psychology: "Maslow's Hierarchy of Needs" — https://www.simplypsychology.org/maslow.html (dostęp: 2026-02-27).

Materiały:

  • Materiały dydaktyczne z psychologii potrzeb i motywacji (hierarchie potrzeb)
  • Podręczniki z gerontologii/geriatrii dotyczące zaburzeń snu w wieku podeszłym
  • Wytyczne i opracowania dotyczące opieki nad osobą z otępieniem (organizacja dnia, higiena snu)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego