KWALIFIKACJA MTL5 - CZERWIEC 2019

PYTANIE NR 37.
Po obcięciu nadlewu wykonano fotografię przekroju wlewka. Którą wadę wlewka wskazano na fotografii strzałką?
Ilustracja przedstawia fotografię przekroju wlewka, która jest częścią pytania egzaminacyjnego z kwalifikacji zawodowej dla
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Wada "jamę usadową" to typowa nieciągłość skurczowa powstająca podczas krzepnięcia wlewka, gdy w końcowej fazie brakuje zasilania ciekłym metalem.
Po obcięciu nadlewu na przekroju może być widoczna jako większa pustka/wnęka w strefie usadowej, odróżnialna od drobnych pęcherzy gazowych i od zażużleń.

Pełne wyjaśnienie:

"Jama usadowa" jest wadą związaną głównie z kurczeniem się metalu podczas krzepnięcia. Gdy wlewek przechodzi z fazy ciekłej do stałej, jego objętość maleje. Jeśli w końcowej fazie krzepnięcia nie ma już skutecznego dopływu ciekłego metalu (zasilania), w miejscu, które krzepnie najpóźniej, może utworzyć się pustka skurczowa – właśnie jama usadowa.

Kontekst "po obcięciu nadlewu" jest istotny, ponieważ nadlew ma za zadanie dostarczać ciekły metal i kompensować skurcz. Jeżeli nadlew jest zbyt mały, zbyt szybko zakrzepnie albo geometria wlewka sprzyja odcięciu dopływu, skurcz nie zostanie wyrównany i na przekroju ujawni się jama.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi nie pasują do takiej sytuacji?

  • "Pęcherz podskórny" to zazwyczaj wada gazowa zlokalizowana blisko powierzchni. Na przekroju bywa mniejsza, bardziej punktowa i umiejscowiona pod warstwą zewnętrzną, a nie jako typowa, większa pustka skurczowa w strefie usadowej.
  • "Niezgrzany pęcherz wewnętrzny" również wskazuje na mechanizm gazowy/porowatość, a nie na skurczową jamę. Takie pęcherze zwykle mają inny charakter (często bardziej regularny kształt) niż jama skurczowa.
  • "Zażużlenie" to wtrącenie niemetaliczne (żużel). Na przekroju częściej wygląda jak nieregularne, "brudne" wtrącenia/warstewki, a nie jako wyraźna pustka. Jest to inny typ niezgodności: zanieczyszczenie, a nie ubytek objętości po skurczu.

W praktyce egzaminacyjnej kluczowe jest połączenie obrazu makro wady z mechanizmem jej powstawania: duża pustka wynikająca z krzepnięcia i niewystarczającego zasilania jest typowa dla jamy usadowej, a nie dla pęcherzy czy zażużleń.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Jama usadowa to pustka skurczowa powstająca podczas krzepnięcia wlewka, gdy brakuje zasilania ciekłym metalem w końcowej fazie krzepnięcia. Na przekroju makro często wygląda jak większa wnęka/ubytkowa nieciągłość w strefie, która krzepła najpóźniej.
Nadlew ma zasilać wlewek ciekłym metalem i kompensować skurcz. Po jego obcięciu odsłania się obszar, w którym kończyło się zasilanie i gdzie krzepnięcie było opóźnione. Jeśli zasilanie było niewystarczające, na przekroju ujawniają się jamy i porowatości skurczowe.
Jama usadowa jest zwykle większa i bardziej nieregularna, związana ze skurczem i zasilaniem w czasie krzepnięcia. Pęcherze gazowe są częściej mniejsze, bardziej regularne i mogą występować bliżej powierzchni (podskórne) lub jako rozproszone pustki wewnątrz.
Pęcherz podskórny to wada gazowa zlokalizowana tuż pod powierzchnią wyrobu. Może wynikać m.in. z uwięzienia gazów lub reakcji na granicy ciekły metal–forma. Na przekroju częściej ma postać niewielkich pustek w warstwie przy powierzchni.
Nie. Zażużlenie to wtrącenie niemetaliczne (np. cząstki żużla) uwięzione w metalu. Na przekroju może wyglądać jak nieregularne "brudne" pasma lub plamy materiału obcego. To inny typ niezgodności niż jama skurczowa, która jest ubytkiem (pustką).
Nadlew działa jak zbiornik ciekłego metalu, który w trakcie krzepnięcia dopływa do wlewka, aby uzupełnić skurcz objętościowy. Prawidłowo zaprojektowany nadlew ogranicza ryzyko powstawania jam skurczowych i porowatości w krytycznych strefach wlewka.
Najczęściej w końcowej fazie krzepnięcia, gdy wlewek ma już rozbudowaną "skorupę" stałą, a w środku pozostaje ostatnia porcja ciekłego metalu. Jeśli w tym momencie nie ma dopływu z nadlewu, skurcz powoduje uformowanie pustki skurczowej.
Najczęstsze jest mylenie wad skurczowych z wadami gazowymi oraz traktowanie każdej nieciągłości jako "pęcherza". Drugi błąd to ignorowanie kontekstu technologicznego (np. roli nadlewu). Pomaga ćwiczenie na wielu zdjęciach przekrojów z opisami.
Stosuje się m.in. właściwy dobór nadlewu (wymiar/kształt), zapewnienie kierunkowego krzepnięcia, odpowiednią temperaturę zalewania oraz rozwiązania wspomagające zasilanie (np. izolacja lub ogrzewanie nadlewu). Celem jest utrzymanie ciekłego "rezerwuaru" do końca krzepnięcia.
Tak, jeśli fotografia jednoznacznie pokazuje cechy charakterystyczne danej wady, a odpowiedzi są dobrze dobrane (inne wady mają odmienny wygląd i mechanizm). Warunkiem jest dobra jakość zdjęcia i precyzyjne wskazanie miejsca (np. strzałką) na przekroju.
info

Około 30% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. bardzo trudne

Źródła:

  • https://pl.wikipedia.org/wiki/Wlewki (dostęp: 2026-02-28)
  • https://en.wikipedia.org/wiki/Shrinkage_(materials) (dostęp: 2026-02-28)
  • https://en.wikipedia.org/wiki/Riser_(casting) (dostęp: 2026-02-28)

Materiały:

  • Skrypty i podręczniki z metalurgii/odlewnictwa omawiające krzepnięcie i wady wlewków
  • Atlasy wad odlewniczych i materiałoznawczych (makrostruktura przekrojów)
  • Instrukcje zakładowe kontroli jakości wlewków (kryteria oceny makro)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego