KWALIFIKACJA ELM3 - CZERWIEC 2024

PYTANIE NR 9.
Po wymianie łożysk należy przykręcić pokrywę łożyska śrubami metrycznymi M6x80. Wskaż na podstawie tabeli, jaka powinna być wartość momentu dociągającego.
Ilustracja przedstawia tabelę z wartościami momentów dociągających dla śrub metrycznych o różnych rozmiarach.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Moment dokręcania dobiera się z tabeli dla danego rozmiaru śruby (tu: M6x80), aby zapewnić właściwy docisk połączenia bez uszkodzenia gwintu i elementów obudowy. Z podanej w zadaniu tabeli wartość odpowiadająca śrubie M6 wynosi 8 Nm; pozostałe wartości nie odpowiadają tej pozycji tabeli.

Pełne wyjaśnienie:

W montażu pokrywy łożyska po wymianie łożysk kluczowe jest prawidłowe dokręcenie śrub. Zbyt mały moment może spowodować niedostateczny docisk, mikroruchy, luzowanie się połączenia, nieszczelność lub przyspieszone zużycie. Zbyt duży moment zwiększa ryzyko zerwania gwintu, rozciągnięcia śruby ponad zakres sprężysty albo odkształcenia pokrywy.

Dlatego w zadaniach egzaminacyjnych często wymaga się odczytu momentu z tabeli dla wskazanego rozmiaru śruby. W oznaczeniu M6x80 najważniejsze dla tabel momentów jest M6, czyli średnica nominalna gwintu. Długość "x80" zwykle nie determinuje momentu wprost, natomiast wpływ na dobór może mieć m.in. klasa własności śruby, materiał połączenia, zastosowane podkładki oraz warunki tarcia (na sucho/smarowane) – te założenia są zwykle opisane w nagłówku tabeli.

W tym zadaniu poprawną odpowiedzią jest "8 Nm", ponieważ taka wartość wynika z pozycji tabeli przypisanej do śruby M6 dla założeń przyjętych w tej tabeli. Odpowiedź "4 Nm" odpowiadałaby typowo zbyt małemu dociskowi (ryzyko luzowania), natomiast "15 Nm" i "25 Nm" oznaczają znacznie wyższe obciążenie wstępne i w praktyce częściej pasują do większych średnic lub innych warunków, a w tym kontekście zwiększają ryzyko uszkodzeń połączenia. Na egzaminie najważniejsze jest, aby nie zgadywać "na wyczucie", tylko jednoznacznie wskazać wartość odczytaną z tabeli.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Moment dokręcania to moment obrotowy przykładany kluczem, aby uzyskać odpowiedni docisk (siłę zacisku) w połączeniu śrubowym. Jest ważny, bo zbyt mały moment powoduje luzowanie i nieszczelności, a zbyt duży może uszkodzić gwint, rozciągnąć śrubę lub odkształcić elementy, np. pokrywę łożyska.
Najpierw znajdujesz w tabeli wiersz/kolumnę dla średnicy gwintu M6 (to kluczowa informacja). Następnie sprawdzasz, jakie warunki przyjęto w tabeli (np. klasa śruby, tarcie na sucho/smarowane). Z właściwej komórki odczytujesz moment w Nm i porównujesz z odpowiedziami.
W większości tablic moment zależy głównie od średnicy gwintu i założeń dotyczących materiału/klasy oraz tarcia, bo to one determinują dopuszczalne obciążenie wstępne. Długość "x80" wpływa raczej na dobór śruby do konstrukcji (zasięg gwintu, ilość zwojów w materiale), a nie na sam moment z typowej tabeli.
Nie zawsze. Wartość zależy od tego, z jakiej tabeli korzystasz i jakie przyjęto warunki (np. klasa śruby, smarowanie, rodzaj powłoki). W zadaniu egzaminacyjnym należy przyjąć konkretną tabelę dołączoną do polecenia i wskazać moment wynikający właśnie z niej.
Zbyt mały moment może spowodować niedostateczny docisk pokrywy, powstawanie luzów i mikroruchów, a w konsekwencji poluzowanie śrub podczas pracy, nieszczelność, hałas i przyspieszone zużycie elementów. W układach mechatronicznych może to też pogorszyć osiowość i stabilność pracy zespołu.
Zbyt duży moment zwiększa ryzyko zerwania lub zniszczenia gwintu, trwałego rozciągnięcia śruby, pęknięcia elementu z gwintem (zwłaszcza w aluminium) oraz odkształcenia pokrywy łożyska. Może to utrudnić późniejszy demontaż i prowadzić do awarii w czasie eksploatacji.
Najczęściej używa się klucza dynamometrycznego, który pozwala ustawić i osiągnąć zadany moment w Nm. W praktyce ważne jest także właściwe użycie: praca w osi śruby, płynne dokręcanie i niedokonywanie "dodatkowego dociągania" po zadziałaniu mechanizmu klucza.
Dokręcanie krzyżowe stosuje się, gdy pokrywa jest mocowana kilkoma śrubami i ważny jest równomierny docisk (np. pokrywy łożyskowe, kołnierze, obudowy). Naprzemienne dokręcanie ogranicza przekoszenie elementu, poprawia równomierność docisku i zmniejsza ryzyko odkształceń.
Różnice wynikają z odmiennych założeń: współczynnika tarcia (sucho/smar), klasy śrub, rodzaju powłok, a także docelowej siły zacisku i współczynników bezpieczeństwa. Dlatego w serwisie urządzeń mechatronicznych pierwszeństwo ma tabela z dokumentacji producenta konkretnego zespołu lub instrukcja technologiczna zakładu.
Najczęstsze błędy to: wybieranie wartości "na oko" zamiast z tabeli, mylenie M6 z M8/M5, ignorowanie nagłówka tabeli (warunki tarcia/klasa), oraz przekonanie, że długość śruby (np. x80) automatycznie wymusza większy moment. Na egzaminie zawsze czytaj dokładnie, z czego masz odczytać wartość.
info

Statystycznie 47% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

Według specjalistów z branży: "Moment dokręcania dobiera się z tabeli dla danego rozmiaru śruby (tu: M6x80), aby zapewnić właściwy docisk połączenia bez uszkodzenia gwintu i elementów obudowy."

Źródła:

  • ISO 898-1:2013, Mechanical properties of fasteners made of carbon steel and alloy steel — Part 1: Bolts, screws and studs (własności śrub wpływające na dopuszczalne obciążenia)
  • ISO 16047:2005, Fasteners — Torque/clamp force testing (zależność moment–siła zacisku oraz wpływ tarcia)
  • Machinery's Handbook (Industrial Press), rozdział dotyczący połączeń śrubowych i tabel dokręcania (tightening torques) — wydanie zależne od posiadanego egzemplarza

Materiały:

  • Instrukcje montażu i konserwacji producentów zespołów łożyskowych (rozdziały o połączeniach śrubowych)
  • Tablice/tabele momentów dokręcania dla śrub metrycznych stosowane w zakładzie lub w DTR
  • Podstawy konstrukcji maszyn: rozdziały o połączeniach śrubowych i tarciu w gwincie

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego