KWALIFIKACJA ELE1 - TEST WIEDZY NR 3

PYTANIE NR 30.
Podaj nazwę elementu, który jest charakterystyczny dla silników prądu stałego i służy do przekazywania prądu do wirnika.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
W silniku prądu stałego komutatorowym prąd do uzwojeń wirnika doprowadza się przez styk ślizgowy: szczotki dociskane do komutatora. To one przekazują prąd z obwodu zasilania do części wirującej.
Pozostałe elementy nie pełnią funkcji doprowadzania prądu do wirnika.

Pełne wyjaśnienie:

W klasycznym silniku prądu stałego komutatorowym (tzw. szczotkowym) wirnik obraca się, a jego uzwojenia muszą być zasilane prądem. Ponieważ wirnik jest w ruchu, nie da się doprowadzić prądu zwykłym, nieruchomym połączeniem przewodowym. Stosuje się więc styk ślizgowy.

Elementem, który bezpośrednio przekazuje prąd do wirnika, są szczotki. Szczotki (zwykle grafitowe) są dociskane sprężynami do powierzchni komutatora zamontowanego na wirniku. Przez kontakt szczotka–komutator prąd przechodzi do uzwojeń wirnika. Komutator dodatkowo realizuje przełączanie (komutację) prądu w sekcjach uzwojenia tak, aby moment elektromagnetyczny miał właściwy zwrot.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są nieprawidłowe?

  • Kondensator – w napędach może występować w układach przeciwzakłóceniowych lub rozruchowych (zależnie od typu silnika), ale nie jest elementem, który standardowo przekazuje prąd do wirnika w silniku DC.
  • Cewka – uzwojenie (cewka) jest częścią obwodu elektromagnetycznego, ale pytanie dotyczy elementu stykowego doprowadzającego prąd do części wirującej; sama cewka nie rozwiązuje problemu połączenia ruchome–nieruchome.
  • Rdzeń – pełni funkcję magnetyczną (prowadzi strumień), nie służy do przekazywania prądu z obwodu zasilania do wirnika.

W praktyce serwisowej objawy zużycia szczotek to m.in. iskrzenie na komutatorze, spadek mocy, nierówna praca i przegrzewanie. Dlatego elektromechanik powinien kojarzyć szczotki jako typowy element eksploatacyjny silników komutatorowych.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Szczotki to elementy stykowe (najczęściej grafitowe), które dociskają się do komutatora i tworzą połączenie elektryczne między częścią nieruchomą a wirującą. Dzięki nim prąd może dopływać do uzwojeń wirnika podczas obrotu.
Komutator współpracuje ze szczotkami i doprowadza prąd do uzwojeń wirnika, a jednocześnie przełącza (komutuje) prąd w sekcjach uzwojeń. To pozwala utrzymać właściwy zwrot momentu podczas obrotu i zapewnia stabilną pracę napędu.
Wirnik się obraca, więc nie można doprowadzić prądu stałym przewodem. Szczotki realizują styk ślizgowy z komutatorem, co pozwala przekazywać prąd do części wirującej w sposób ciągły mimo ruchu mechanicznego.
Nie. Klasyczne silniki DC komutatorowe mają szczotki, ale silniki bezszczotkowe (BLDC) nie używają szczotek ani komutatora. W BLDC komutacja jest realizowana elektronicznie, a uzwojenia są zwykle na stojanie.
Typowe objawy to nadmierne iskrzenie na komutatorze, spadek mocy, nierówna praca, trudności z rozruchem oraz przegrzewanie. Często pojawia się też charakterystyczny zapach i większy hałas wynikający z niestabilnego kontaktu.
Sprawdza się długość szczotek (czy nie są za krótkie), równomierność zużycia, swobodę przesuwu w prowadnicy oraz docisk sprężyny. Warto też ocenić powierzchnię komutatora, bo zabrudzenia i rysy pogarszają kontakt i zwiększają iskrzenie.
Kondensator może występować w układach przeciwzakłóceniowych lub pomocniczych, ale nie tworzy styku z częścią wirującą. Doprowadzenie prądu do wirnika wymaga elementu stykowego (szczotki/komutator), a nie elementu biernego magazynującego ładunek.
Szczotki to elementy stykowe przekazujące prąd do części wirującej, natomiast uzwojenie wirnika (cewki) to przewody, w których płynie prąd wytwarzający pole magnetyczne i moment. Uzwojenie nie rozwiązuje problemu połączenia elektrycznego podczas obrotu.
Wymianę wykonuje się, gdy szczotki osiągną minimalną dopuszczalną długość, mają uszkodzenia (wyszczerbienia, przypalenia) lub gdy objawy pracy wskazują na zły kontakt. Częstotliwość zależy od obciążenia, zapylenia i jakości komutatora.
Częsty błąd to utożsamianie "silnika prądu stałego" wyłącznie z wersją szczotkową i pomijanie BLDC. Drugi błąd to wybieranie ogólnych elementów (rdzeń, cewka), bo "są w silniku", mimo że pytanie dotyczy konkretnej funkcji: przekazania prądu do wirnika.
info

Statystycznie 59% uczniów zna prawidłową odpowiedź. średnie

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że w silniku prądu stałego komutatorowym prąd do uzwojeń wirnika doprowadza się przez styk ślizgowy: szczotki dociskane do komutatora.

Źródła:

  • Wikipedia: "Silnik prądu stałego" (opis budowy: komutator i szczotki) – https://pl.wikipedia.org/wiki/Silnik_pr%C4%85du_sta%C5%82ego - dostęp 2026-02-18
  • Wikipedia: "Komutator" (zastosowanie z szczotkami w maszynach prądu stałego) – https://pl.wikipedia.org/wiki/Komutator - dostęp 2026-02-18
  • Wikipedia: "Silnik bezszczotkowy prądu stałego" (informacja, że nie wykorzystuje szczotek/komutatora) – https://pl.wikipedia.org/wiki/Silnik_bezszczotkowy_pr%C4%85du_sta%C5%82ego - dostęp 2026-02-18

Materiały:

  • Podręcznik: maszyny elektryczne – rozdział o silnikach prądu stałego komutatorowych
  • Instrukcje serwisowe/DTR elektronarzędzi z silnikiem komutatorowym (sekcja: szczotki i komutator)
  • Materiały edukacyjne z elektromechaniki: komutacja, styk ślizgowy, budowa wirnika

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego