KWALIFIKACJA MEC9 - TEST WIEDZY NR 3

PYTANIE NR 21.
Podaj, które oznaczenie pasowania odpowiada pasowaniu ścisłemu.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Pasowanie ścisłe rozumie się jako pasowanie z wciskiem, czyli takie, w którym pole tolerancji wałka leży powyżej zera względem otworu H (dolna odchyłka otworu H = 0). Oznaczenie H8/u7 wskazuje wałek "u" o dodatnich odchyłkach, co typowo daje wcisk i "ciasny" montaż.

Pełne wyjaśnienie:

W zapisie pasowania typu H8/u7 pierwsza część dotyczy otworu, a druga wałka. Litera H oznacza otwór podstawowy, dla którego dolna odchyłka wynosi 0 (pole tolerancji otworu zaczyna się na nominale i "idzie w górę"). O tym, czy pasowanie będzie luzowe, przejściowe czy wciskowe, decyduje w praktyce położenie pola tolerancji wałka względem tego otworu.

W pasowaniu określanym jako ścisłe oczekuje się braku luzu i najczęściej wcisku (interferencji), czyli sytuacji, w której wałek jest "większy" od otworu w sensie odchyłek. Litera u dla wałka należy do grupy pól tolerancji położonych wyraźnie powyżej zera, co sprzyja uzyskaniu wcisku przy zestawieniu z otworem H. Dlatego odpowiedź "H8/u7" odpowiada pasowaniu ścisłemu.

  • "H7/h6" jest typowym przykładem pasowania z wałkiem h, którego górna odchyłka jest równa 0. Z otworem H zwykle daje to luz lub co najwyżej styk w granicy, a więc nie jest to pasowanie ścisłe w sensie wciskowym.
  • "H8/f7" ma wałek f, którego pole tolerancji leży poniżej zera. To zwiększa prawdopodobieństwo luzu, więc jest to pasowanie bardziej "luźne" niż ścisłe.
  • "H7/s6" ma wałek s położony dodatnio względem zera i w wielu przypadkach może prowadzić do pasowania przejściowego lub wciskowego. Jednak w klasycznym ujęciu "ścisłe" kojarzy się z bardziej zdecydowanym wciskiem, a pole u jest typowo "ciaśniejsze" niż s przy porównywalnych warunkach.

Wskazówka egzaminacyjna: aby ocenić charakter pasowania, najpierw ustal, czy wałek ma odchyłki ujemne (zwykle luz), około zera (często pasowanie przesuwne) czy dodatnie (rosnące ryzyko wcisku). Dopiero potem zwracaj uwagę na liczby (klasy IT), bo one opisują szerokość tolerancji, a nie samo położenie pola.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Zapis H8/u7 określa skojarzenie tolerancji otworu (H8) i wałka (u7). Litery mówią o położeniu pól tolerancji względem wymiaru nominalnego, a liczby (IT) o szerokości tolerancji. Zestawienie H z dodatnim wałkiem "u" zwykle prowadzi do wcisku.
Kluczowe jest położenie pola tolerancji wałka względem otworu. Otwór H ma dolną odchyłkę 0, więc jeśli wałek ma pole poniżej zera (np. "f"), zwykle będzie luz. Jeśli wałek ma pole powyżej zera (np. "s", "u"), rośnie szansa na wcisk.
Litera H oznacza otwór podstawowy, czyli taki, którego pole tolerancji zaczyna się od wymiaru nominalnego (dolna odchyłka = 0). To wygodne technologicznie, bo wiele otworów wykonuje się narzędziami o standardowych wymiarach, a charakter pasowania uzyskuje się doborem tolerancji wałka.
Najczęściej nie. W układzie otworu podstawowego H i wałka "h" (górna odchyłka 0) zwykle występuje luz lub graniczny styk. Taki dobór stosuje się do połączeń przesuwanych lub łatwo montowalnych, a nie do typowego wcisku kojarzonego z pasowaniem ścisłym.
W praktyce warsztatowej i szkolnej "pasowanie ścisłe" bywa rozumiane jako pasowanie z małym luzem albo jako pasowanie wciskowe (bez luzu). Na egzaminach najczęściej chodzi o dobór oznaczenia dającego wcisk, czyli gdy wałek ma dodatnie odchyłki względem otworu H.
Częsty błąd to patrzenie wyłącznie na liczby (np. 6, 7, 8) i pomijanie liter. Liczba mówi o dokładności (szerokości tolerancji), a litera o położeniu pola tolerancji. Drugi błąd to mechaniczne kojarzenie "h" z "ciasnym", choć z H zwykle nie daje wcisku.
Pasowania wciskowe stosuje się, gdy elementy mają przenosić moment lub siły bez poślizgu, np. osadzanie piasty na wale, montaż kół zębatych, tulei lub pierścieni. Wtedy dobiera się takie litery pól tolerancji, by uzyskać interferencję i odpowiedni docisk po montażu.
Liczby (np. 6, 7, 8) oznaczają klasę tolerancji IT, czyli szerokość pola tolerancji. Im mniejsza liczba, tym zwykle dokładniejsze wykonanie (węższe pole). To wpływa na powtarzalność pasowania i wymagania technologiczne, ale o tym, czy jest luz czy wcisk, przesądza głównie litera pola.
Nie zawsze "zawsze", bo charakter pasowania zależy od rzeczywistych granic wymiarów (minimalnych i maksymalnych) wynikających z tabel odchyłek. Wałek "s" ma odchyłki dodatnie, więc często prowadzi do wcisku lub pasowania przejściowego, ale ostatecznie trzeba sprawdzić granice w normowych tablicach.
Najpierw opanuj logikę liter: H dla otworu to baza, a o luzie/wcisku decyduje litera wałka (ujemna, około zera, dodatnia). Potem ćwicz na przykładach: rozpoznawaj, które pary są luzowe, przejściowe i wciskowe. Na końcu korzystaj z tablic, aby potwierdzać intuicję.
info

Statystycznie 34% uczniów zna prawidłową odpowiedź. bardzo trudne

Specjaliści zwracają uwagę: "Pasowanie ścisłe rozumie się jako pasowanie z wciskiem, czyli takie, w którym pole tolerancji wałka leży powyżej zera względem otworu H (dolna odchyłka otworu H = 0)."

Źródła:

  • ISO 286-1:2010, "Geometrical product specifications (GPS) — ISO code system for tolerances on linear sizes — Part 1: Basis of tolerances, deviations and fits"
  • ISO 286-2:2010, "Geometrical product specifications (GPS) — ISO code system for tolerances on linear sizes — Part 2: Tables of standard tolerance classes and limit deviations for holes and shafts"
  • Wikipedia (EN), "ISO system of limits and fits" — https://en.wikipedia.org/wiki/ISO_system_of_limits_and_fits (dostęp: 2026-02-27)

Materiały:

  • Tablice pasowań i tolerancji (otwór–wałek) stosowane w technice maszyn
  • Podręcznik do rysunku technicznego maszynowego (dział: tolerancje i pasowania)
  • Materiały dydaktyczne z metrologii warsztatowej (tolerancje, odchyłki, sprawdziany)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego