KWALIFIKACJA MEC3 - CZERWIEC 2015

PYTANIE NR 9.
Podanie sprężonego powietrza o ciśnieniu p = constans do obu komór siłownika jednocześnie, zgodnie z przedstawionym schematem, spowoduje, że tłoczysko będzie
Ilustracja przedstawia schemat siłownika pneumatycznego, który jest używany w kontekście egzaminu zawodowego dla technika
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
W siłowniku dwustronnego działania, gdy do obu komór podaje się jednakowe ciśnienie, siły po obu stronach nie są równe, bo po stronie z tłoczyskiem pole czynne jest mniejsze. Powstaje więc niewielka siła wypadkowa w kierunku wysuwu, co skutkuje wolnym wysuwaniem tłoczyska.

Pełne wyjaśnienie:

W siłowniku pneumatycznym dwustronnego działania siła od ciśnienia zależy od pola czynnego: F = p · A. Gdy do obu komór doprowadzi się jednocześnie to samo ciśnienie (p = const), nie oznacza to automatycznie braku ruchu, ponieważ pola czynne po obu stronach tłoka są różne.

Dlaczego tłoczysko się wysuwa?
Po stronie "dennej" (bez tłoczyska) ciśnienie działa na pełne pole tłoka. Po stronie "tłoczyskowej" (z tłoczyskiem) ciśnienie działa na pole pomniejszone o przekrój tłoczyska. Zatem przy tym samym ciśnieniu siła po stronie bez tłoczyska jest większa, a wypadkowa siła jest skierowana na wysuw.

Dlaczego ruch jest powolny?
Skoro różnica pól (a więc i sił) jest tylko częściowa, siła wypadkowa jest mniejsza niż w typowej sytuacji, gdy jedna komora jest zasilana, a druga odpowietrzana. Mniejsza siła wypadkowa zwykle oznacza mniejsze przyspieszenie i "łagodniejszy", wolniejszy wysuw (zwłaszcza przy obciążeniu i oporach ruchu).

Ocena odpowiedzi:

  • wysuwać się ruchem powolnym – poprawnie: kierunek wynika z większego pola po stronie bez tłoczyska, a "powolny" z mniejszej siły wypadkowej.
  • wysuwać się ruchem szybkim – błędnie: sam fakt zasilenia obu komór tym samym ciśnieniem nie zwiększa siły wypadkowej; przeciwnie, różnica sił jest mniejsza niż przy normalnym sterowaniu (z odpowietrzeniem drugiej komory).
  • wsuwać się ruchem powolnym – błędnie: aby następował wsuw, większa siła musiałaby działać po stronie tłoczyskowej, co przy jednakowym ciśnieniu nie zachodzi z powodu mniejszego pola czynnego.
  • wsuwać się ruchem szybkim – błędnie z tych samych powodów: kierunek jest nieprawidłowy, a "szybki" dodatkowo nie wynika z mniejszej siły wypadkowej.

Na egzaminie warto zapamiętać regułę: przy jednakowym ciśnieniu w obu komorach, cylinder "wygrywa" stroną o większym polu czynnym, czyli zwykle stroną bez tłoczyska.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Oznacza, że w rozpatrywanym fragmencie układu przyjmuje się stałe ciśnienie zasilania (niezmienne w czasie). W praktyce to uproszczenie do analizy sił: wtedy siłę na tłoku liczy się z zależności F = p · A, a nie z przebiegu ciśnienia w czasie.
Bo po obu stronach tłoka zwykle działają różne pola czynne. Po stronie bez tłoczyska ciśnienie działa na całe pole tłoka, a po stronie z tłoczyskiem na pole pomniejszone o przekrój tłoczyska. Nawet przy tym samym ciśnieniu powstaje siła wypadkowa i ruch.
Po stronie z tłoczyskiem pole czynne jest mniejsze, bo część powierzchni zajmuje przekrój tłoczyska. W analizie przyjmuje się, że efektywne pole to pole tłoka minus pole przekroju tłoczyska. To kluczowe do ustalenia kierunku ruchu przy jednakowym ciśnieniu w obu komorach.
Porównaj siły: F1 = p · A1 (strona bez tłoczyska) oraz F2 = p · A2 (strona z tłoczyskiem). Ponieważ zwykle A1 > A2, to F1 > F2 i wypadkowa jest na wysuw. Jeśli konstrukcja byłaby nietypowa, decyduje zawsze większe pole czynne.
Najczęściej tak, bo siła wypadkowa jest wtedy mniejsza niż przy klasycznym sterowaniu (zasilanie jednej komory i odpowietrzenie drugiej). Jednak prędkość zależy też od oporów ruchu, obciążenia oraz elementów dławiących. W zadaniach egzaminacyjnych przyjmuje się zwykle wniosek: mniejsza siła → ruch powolny.
Bo wielu uczniów utożsamia "jest powietrze pod ciśnieniem" z "będzie szybko". Tymczasem o kierunku i dynamice decyduje siła wypadkowa. Przy jednakowym ciśnieniu w obu komorach część siły "znosi się" i pozostaje tylko różnica wynikająca z pól czynnych, więc efekt nie jest maksymalny.
Najczęstsze to: zamiana króćców komór (odwrócenie kierunków działania), podłączenie obu komór do zasilania bez prawidłowego sterowania zaworem, brak drożnego odpowietrzenia oraz niewłaściwy montaż dławików. Objawy to m.in. spowolnienie, drgania, brak pełnego skoku lub nieoczekiwany kierunek ruchu.
To siłownik, w którym sprężone powietrze doprowadza się naprzemiennie do jednej i drugiej komory, aby uzyskać wysuw oraz wsuw tłoczyska. W odróżnieniu od siłownika jednostronnego ma dwa przyłącza robocze i wymaga zaworu sterującego, który przełącza zasilanie i odpowietrzenie.
W uproszczeniu: dla wysuwu liczysz Fwys = p · Atłoka, a dla wsuwu Fws = p · (Atłoka − Atłoczyska). To pokazuje, że siła wysuwu zwykle jest większa. Na egzaminie kluczowe jest rozpoznanie, że różne pola czynne dają różne siły nawet przy tym samym ciśnieniu.
Ćwicz schematy: rozpoznawanie komór siłownika, kierunków przepływu oraz działania zaworów. Zapamiętaj zależność F = p · A i wpływ tłoczyska na pole czynne. Rozwiązuj zadania porównawcze (wysuw vs wsuw) i opisuj własnymi słowami, skąd bierze się kierunek ruchu.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 29% zdających egzamin. bardzo trudne

Specjaliści zwracają uwagę: "W siłowniku dwustronnego działania, gdy do obu komór podaje się jednakowe ciśnienie, siły po obu stronach nie są równe, bo po stronie z tłoczyskiem pole czynne jest mniejsze."

Materiały:

  • Podręczniki i skrypty z podstaw pneumatyki siłowej (siłowniki, zawory, sterowanie)
  • Materiały dydaktyczne producentów automatyki pneumatycznej dotyczące doboru siłowników
  • Notatki z zajęć: zależność F = p · A i przykłady obliczeń sił siłownika

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego