PKB jest miarą łącznej wartości wytworzonej produkcji (w uproszczeniu: "ile gospodarka wyprodukowała"). Natomiast dochód na mieszkańca jest miarą typu per capita, czyli pokazuje przeciętną wartość przypadającą na jedną osobę. W praktyce wskaźnik per capita zależy od dwóch elementów: poziomu wielkości łącznej oraz liczby ludności (mianownika).
Jeżeli w kraju X nastąpił wzrost PKB, a jednocześnie spadek dochodu na mieszkańca, spójne wyjaśnienie jest takie, że liczba ludności wzrosła na tyle silnie, iż "podzieliła" rosnącą produkcję na większą liczbę osób. W efekcie przeciętny dochód/produkcja na osobę mogły spaść mimo wzrostu łącznego PKB.
Dlatego poprawna jest odpowiedź: "Wzrost liczby ludności".
Pozostałe odpowiedzi nie pasują do przedstawionej zależności:
- "Spadek liczby ludności" – przy innych warunkach niezmienionych, mniejsza liczba ludności sprzyja wzrostowi wskaźnika per capita (mniejszy mianownik), więc trudniej uzasadnić spadek dochodu na mieszkańca przy rosnącym PKB.
- "Zmniejszenie eksportu" – spadek eksportu może obniżać PKB, ale samo w sobie nie tłumaczy sytuacji "PKB rośnie, per capita spada" bez dodatkowej informacji o silnym wzroście liczby ludności lub innych zmianach strukturalnych.
- "Zwiększenie eksportu" – wzrost eksportu może podnosić PKB i często podnosi też dochód na mieszkańca, więc nie jest naturalnym wyjaśnieniem rozbieżnych kierunków zmian w pytaniu.
Wskazówka egzaminacyjna: gdy w treści pojawia się "na mieszkańca", zawsze sprawdź, co może zmieniać mianownik (liczbę ludności) i czy to może odwrócić wniosek w porównaniu z samą wielkością łączną.
