KWALIFIKACJA MEC3 - TEST WIEDZY NR 2

PYTANIE NR 8.
Podczas montażu maszyny stosujesz dwie siły o wartościach 10 N i 20 N. Siły te działają pod kątem 90 stopni do siebie. Określ, jaka jest wartość wynikowej siły.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Siły prostopadłe dodaje się geometrycznie.
Wartość wypadkowej: F = √(10² + 20²) = √500 ≈ 22,36 N. Wynik wynika z twierdzenia Pitagorasa dla dwóch składowych pod kątem 90°. W praktyce montażu taka wypadkowa jest większa od 20 N, ale mniejsza od 30 N.

Pełne wyjaśnienie:

Siła jest wielkością wektorową, więc przy wyznaczaniu siły wypadkowej liczy się nie tylko wartość (10 N i 20 N), ale też kierunek działania. W zadaniu podano, że siły działają pod kątem 90°, czyli są prostopadłe. To oznacza, że można je potraktować jak dwie prostopadłe składowe w układzie współrzędnych (np. oś X i oś Y).

Dla dwóch prostopadłych wektorów wartość wypadkowej oblicza się jak długość przeciwprostokątnej w trójkącie prostokątnym:

F = √(F1² + F2²)

Podstawiamy dane:

  • F1 = 10 N
  • F2 = 20 N

Obliczenia:

  • F = √(10² + 20²) = √(100 + 400) = √500
  • √500 ≈ 22,36

Zatem poprawna jest odpowiedź: przybliżona wartość 22,36 N.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są błędne?

  • 10 N – to tylko mniejsza składowa; ignoruje wpływ drugiej siły. Taki wynik mógłby dotyczyć sytuacji, w której druga siła nie działa lub nie ma składowej w rozpatrywanym kierunku, ale tu działa i jest prostopadła.
  • 20 N – analogicznie: to wartość większej składowej, ale wypadkowa dwóch prostopadłych sił musi być większa od każdej z nich z osobna (bo "dokłada się" druga składowa).
  • 30 N – to byłaby suma wartości, poprawna tylko przy siłach współliniowych i zgodnych (kąt 0°). Przy kącie 90° wypadkowa jest mniejsza niż suma, bo wektory nie wzmacniają się w jednym kierunku.

Wskazówka egzaminacyjna: gdy widzisz w treści "pod kątem 90°", prawie zawsze oznacza to użycie twierdzenia Pitagorasa dla wartości wypadkowej. Gdy kąt wynosi 0° lub 180°, wtedy rozważa się odpowiednio dodawanie lub odejmowanie wartości (wzdłuż jednej prostej).

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Gdy siły są pod kątem 90°, traktujesz je jak prostopadłe składowe wektora. Wartość wypadkowej liczysz z twierdzenia Pitagorasa: F = √(F1² + F2²). To klasyczny przypadek dodawania wektorów w montażu i mechanice.
Dodawanie 10 + 20 daje 30 N tylko wtedy, gdy siły działają wzdłuż jednej prostej i w tym samym kierunku (kąt 0°). Przy kącie 90° kierunki są różne, więc suma skalarna zawyża wynik. Poprawnie liczy się długość przekątnej (Pitagoras).
Oznacza to, że wektory sił są prostopadłe, jak osie X i Y. W praktyce może to być np. docisk w poziomie i docisk w pionie. Taki układ nie daje prostej sumy wartości, tylko wypadkową wynikającą z geometrii trójkąta prostokątnego.
Możesz oszacować: wypadkowa musi być większa niż 20 N (bo dochodzi składowa 10 N) oraz mniejsza niż 30 N (bo wektory nie są współliniowe). Wynik 22–23 N spełnia oba warunki, więc jest logiczny. To dobra kontrola na egzaminie.
Stosuje się je, gdy masz dwie niezależne składowe obciążenia pod kątem prostym, np. w docisku elementu, przy prowadnicach, w łożyskowaniu lub przy ocenie reakcji w układzie. Wtedy wartość wypadkowej obciążenia liczy się jako √(Fx²+Fy²).
Najczęściej: (1) dodanie wartości 10+20 mimo kąta 90°, (2) wybór jednej składowej (10 lub 20) "na skróty", (3) błędne podstawienie do wzoru, np. √(10+20) zamiast √(10²+20²), (4) pomylenie sytuacji prostopadłej z przeciwnymi zwrotami.
Tak, jeśli obie siły są niezerowe i prostopadłe, to wypadkowa ma wartość √(F1²+F2²), czyli zawsze większą niż max(F1, F2). Jednocześnie jest mniejsza niż F1+F2. To wynika bezpośrednio z geometrii trójkąta prostokątnego.
Rozkład wykonuje się na osie prostopadłe, zwykle poziomą i pionową, używając funkcji trygonometrycznych: Fx = F·cos(α), Fy = F·sin(α). W tym zadaniu jest odwrotnie: znasz już składowe (10 N i 20 N), więc wyznaczasz wypadkową z Pitagorasa.
Siła opisuje nie tylko "ile", ale też "w jakim kierunku" działa na element. Dwie siły o tych samych wartościach mogą dać różne skutki zależnie od zwrotu i kąta między nimi. Dlatego w mechanice montażu zawsze analizuje się kierunki działania sił i dopiero potem liczy wypadkową.
Wystarczy zauważyć, że 500 = 100·5, więc √500 = 10·√5. A √5 ≈ 2,236 (bo 2,2²=4,84, 2,24²≈5,02). Stąd 10·2,236 ≈ 22,36. Na egzaminie zwykle akceptuje się wynik przybliżony.
info

Około 67% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. średnie

Eksperci podkreślają: "Siły prostopadłe dodaje się geometrycznie.Wartość wypadkowej: F = √(10² + 20²) = √500 ≈ 22,36 N."

Źródła:

  • Wikipedia (PL): "Twierdzenie Pitagorasa" https://pl.wikipedia.org/wiki/Twierdzenie_Pitagorasa (dostęp: 2026-03-04)
  • Wikipedia (PL): "Wektor" (dodawanie wektorów, interpretacja geometryczna) https://pl.wikipedia.org/wiki/Wektor (dostęp: 2026-03-04)
  • Wikipedia (EN): "Vector addition" (zasada dodawania wektorów, przypadek prostopadły) https://en.wikipedia.org/wiki/Vector_addition (dostęp: 2026-03-04)

Materiały:

  • Podręcznik podstaw mechaniki/kinematyki dla szkół branżowych: rozdział o wektorach i sile wypadkowej
  • Zadania maturalne/techniczne z dodawania wektorów pod kątem prostym
  • Materiały dydaktyczne z fizyki: twierdzenie Pitagorasa i interpretacja geometryczna

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego