W silniku prądu stałego bocznikowym uzwojenie wzbudzenia wytwarza strumień magnetyczny, w którym obraca się wirnik. Prędkość obrotowa jest silnie powiązana z wartością tego strumienia: gdy strumień maleje, silnik ma tendencję do zwiększania prędkości, aby wzrosła siła elektromotoryczna przeciwdziałająca (SEM) i ustalił się nowy punkt pracy.
Odpowiedź "przerwa w uzwojeniu wzbudzenia" jest poprawna, ponieważ przerwa w obwodzie wzbudzenia powoduje zanik (lub duże osłabienie) pola magnetycznego. W praktyce prowadzi to do zjawiska nazywanego rozbieganiem: prędkość może wzrosnąć gwałtownie i niebezpiecznie, ponieważ przy bardzo małym strumieniu do zrównoważenia napięcia zasilania potrzebna jest większa prędkość (większa SEM).
Pozostałe odpowiedzi nie pasują do opisu zjawiska:
- "przerwa w uzwojeniu wirnika" zwykle oznacza brak ciągłości obwodu twornika (wirnika) – silnik traci moment, może przerywać pracę, pojawiają się iskrzenia na komutatorze, a prędkość nie ma typowej przyczyny do samoistnego gwałtownego wzrostu.
- "zwarcie w uzwojeniu wirnika" powoduje nadmierny prąd, nagrzewanie, spadek sprawności i często spadek prędkości pod obciążeniem; typowym ryzykiem jest uszkodzenie komutatora/uzwojeń, a nie rozbieganie wynikające z zaniku pola.
- "zwarcie w uzwojeniu komutacyjnym" (bieguny komutacyjne) zaburza proces komutacji, zwiększa iskrzenie i nagrzewanie, pogarsza pracę, ale nie jest klasyczną przyczyną nagłego wzrostu prędkości jak przy utracie wzbudzenia głównego.
Wskazówka egzaminacyjna: jeśli w treści pojawia się nagły, samoistny wzrost prędkości w silniku prądu stałego bocznikowym, najpierw rozważ zanik/oslabenie wzbudzenia (przerwa, słaby styk, uszkodzenie zasilania wzbudzenia, błąd w połączeniach).
