KWALIFIKACJA MED13 - TEST WIEDZY NR 4

PYTANIE NR 23.
Podczas terapii zajęciowej z pacjentem zauważasz, że często doświadcza on gwałtownych zmian nastroju, jest nadmiernie aktywny i impulsywny. Które z poniższych zaburzeń najprawdopodobniej obserwujesz u swojego pacjenta?
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Opis (gwałtowne zmiany nastroju, wzmożona aktywność, impulsywność) najbardziej pasuje do obrazu zaburzeń nastroju, zwłaszcza stanów z pobudzeniem jak mania/hipomania, zaliczanych do zaburzeń afektywnych. Zaburzenia lękowe częściej dominują napięciem i unikaniem, autyzm to trudności neurorozwojowe, a zaburzenia poznawcze – spadek pamięci i orientacji.

Pełne wyjaśnienie:

W pytaniu opisano pacjenta, u którego w trakcie terapii zajęciowej widoczne są: gwałtowne zmiany nastroju, nadmierna aktywność oraz impulsywność. Taki zestaw cech najtrafniej wskazuje na grupę zaburzeń afektywnych (zaburzeń nastroju), ponieważ w jej przebiegu mogą występować stany z wyraźnym pobudzeniem, podwyższonym lub drażliwym nastrojem, zwiększoną energią oraz osłabioną kontrolą zachowania (np. w obrazie manii lub hipomanii).

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są mniej trafne?

  • Zaburzenia lękowe – typowo dominują objawy lęku (napięcie, zamartwianie, unikanie, objawy somatyczne). Pobudzenie może się pojawiać, ale nie jest zwykle połączone z napędowym "nadmiarem energii" i wahaniami nastroju w sposób charakterystyczny dla zaburzeń nastroju.
  • Zaburzenia ze spektrum autyzmu – to zaburzenia neurorozwojowe, w których kluczowe są trudności w komunikacji społecznej i wzorce zachowań ograniczonych/powtarzalnych. Impulsywność lub pobudzenie mogą współwystępować, ale same w sobie nie są typowym rdzeniem obrazu.
  • Zaburzenia funkcji poznawczych – najczęściej kojarzą się z deficytami pamięci, uwagi, planowania, spowolnieniem lub dezorientacją. Mogą występować zmiany zachowania, jednak opis "nadmiernie aktywny i impulsywny" z wahaniami nastroju lepiej pasuje do zaburzeń nastroju niż do dominujących deficytów poznawczych.

Wskazówka egzaminacyjna: gdy w opisie pojawia się jednocześnie "napęd" (nadaktywność) i zmienność nastroju, rozważ przede wszystkim grupę zaburzeń nastroju. W praktyce terapeuty zajęciowego istotne jest też bezpieczeństwo (impulsywność) i strukturyzowanie zajęć: krótsze zadania, jasne zasady, ograniczanie bodźców oraz przekazanie obserwacji zespołowi.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
To ogólna grupa zaburzeń związanych z nieprawidłowościami nastroju. Obejmuje m.in. stany z obniżeniem nastroju (depresyjne) oraz stany z podwyższonym lub drażliwym nastrojem i wzrostem energii (np. mania/hipomania). W terapii zajęciowej ważna jest obserwacja wpływu nastroju na aktywność i zachowanie.
W lęku dominują napięcie, obawy, unikanie i objawy somatyczne (np. kołatanie serca), a aktywność bywa chaotyczna z powodu niepokoju. W manii/hipomanii częstszy jest "napęd" i wzrost energii, przyspieszenie mowy, wzmożona inicjatywa, impulsywność i drażliwość.
Niektóre zaburzenia nastroju mogą przebiegać z podwyższonym lub drażliwym nastrojem oraz zwiększoną energią. Skutkiem bywa pobudzenie psychoruchowe, szybkie podejmowanie działań bez oceny ryzyka i trudność w hamowaniu impulsów. To wpływa na bezpieczeństwo i organizację terapii zajęciowej.
W spektrum autyzmu kluczowe są trudności w komunikacji społecznej oraz ograniczone, powtarzalne wzorce zachowań. Zmiany emocji mogą występować, ale nie są podstawowym kryterium. Jeśli dominują wahania nastroju z nadaktywnością i impulsywnością, częściej rozważa się zaburzenia nastroju lub współwystępujące trudności.
Gdy dominują trudności z pamięcią, koncentracją, orientacją w czasie i miejscu, planowaniem oraz spowolnienie lub dezorganizacja myślenia, mówimy częściej o zaburzeniach poznawczych. Wahania nastroju mogą współistnieć, ale w opisie poznawczym na pierwszy plan wychodzą deficyty funkcji i samodzielności w zadaniach.
Najpierw bezpieczeństwo: ogranicz dostęp do narzędzi ryzykownych, zapewnij nadzór i jasne zasady. Pomagają krótkie, konkretne instrukcje, przewidywalna struktura zajęć i przerwy na wyciszenie. Ważne jest też notowanie obserwacji i przekazanie ich zespołowi (np. psychologowi, lekarzowi).
Gdy wahania są gwałtowne, pojawia się znaczne pobudzenie, spadek kontroli impulsów, ryzykowne zachowania, bezsenność lub narastają konflikty i agresja. Terapeuta zajęciowy nie stawia rozpoznania, ale powinien zgłosić niepokojące zmiany osobom prowadzącym leczenie, zgodnie z procedurami placówki.
Częsty błąd to wybór "lęku" przy każdym pobudzeniu (bo lęk kojarzy się z niepokojem), bez analizy jakości nastroju i poziomu energii. Inną pomyłką jest mylenie szerokich kategorii z konkretną diagnozą. Warto szukać słów kluczy: energia/napęd, impulsywność, zmienność nastroju.
Pomaga struktura: jasny plan, krótkie zadania, ograniczenie bodźców i przerwy. Często stosuje się proste techniki oddechowe, ćwiczenia uważności, elementy relaksacji mięśni, spokojną komunikację i aktywności o wolnym tempie (np. prace manualne bez presji czasu). Dobór zależy od stanu pacjenta.
Na poziomie egzaminu zawodowego często sprawdza się rozpoznawanie kierunku problemu (np. nastrój, lęk, funkcje poznawcze), a nie stawianie pełnej diagnozy lekarskiej. Terapeuta zajęciowy pracuje na obserwacji funkcjonowania i doborze działań, a rozpoznanie kliniczne należy do uprawnionych specjalistów.
info

Około 29% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. bardzo trudne

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że zaburzenia lękowe częściej dominują napięciem i unikaniem, autyzm to trudności neurorozwojowe, a zaburzenia poznawcze – spadek pamięci i orientacji.

Źródła:

  • WHO ICD-11 – strona klasyfikacji i przeglądarki ICD-11 (kategorie zaburzeń nastroju), https://icd.who.int/browse/2024-01/mms/en - dostęp 2026-02-18
  • MedlinePlus (National Library of Medicine) – Bipolar disorder (objawy manii/hipomanii), https://medlineplus.gov/bipolardisorder.html - dostęp 2026-02-18
  • NHS – Bipolar disorder (opis objawów epizodu maniakalnego), https://www.nhs.uk/mental-health/conditions/bipolar-disorder/ - dostęp 2026-02-18

Materiały:

  • Materiały dydaktyczne z podstaw psychiatrii i psychopatologii dla kierunków medycznych (różnicowanie objawów nastroju, lęku i funkcji poznawczych)
  • WHO ICD-11: opisy kategorii zaburzeń nastroju i kryteriów epizodów maniakalnych/hipomaniakalnych
  • Podręczniki/kompendia do terapii zajęciowej w zdrowiu psychicznym (organizacja środowiska terapii, bezpieczeństwo, komunikacja i obserwacja)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego