KWALIFIKACJA MED13 - TEST WIEDZY NR 2

PYTANIE NR 25.
Podczas terapii zajęciowej z pacjentem zauważasz, że często doświadcza on intensywnego lęku przed sytuacjami społecznymi, obawia się oceny innych i unika sytuacji, które mogłyby go wystawić na ocenę. Które z poniższych zaburzeń najprawdopodobniej obserwujesz u swojego pacjenta?
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Opis wskazuje na silny lęk przed sytuacjami społecznymi, obawę przed oceną i unikanie ekspozycji. Taki profil jest typowy dla zaburzeń lękowych (w szczególności lęku społecznego). Pozostałe kategorie zwykle mają inne dominujące objawy: nastrój, deficyty rozwoju społecznego lub zaburzenia poznawcze.

Pełne wyjaśnienie:

W opisie dominują: intensywny lęk w sytuacjach społecznych, obawa przed oceną innych oraz unikanie sytuacji, które mogłyby narazić pacjenta na ocenę. Taki zestaw objawów jest najbardziej zgodny z grupą zaburzeń lękowych, a klinicznie kojarzy się szczególnie z lękiem społecznym (fobią społeczną). W praktyce terapii zajęciowej objawia się to m.in. wycofaniem, unikaniem aktywności grupowych, trudnością w podejmowaniu ról społecznych i szybkim wzrostem napięcia w trakcie ekspozycji na kontakt interpersonalny.

Odpowiedź "Zaburzenia afektywne" nie pasuje najlepiej, ponieważ w tej grupie zaburzeń typowo na pierwszy plan wysuwają się zmiany nastroju (np. obniżony lub podwyższony), utrata napędu, anhedonia, wahania energii czy zaburzenia rytmów biologicznych. Lęk może współwystępować, ale sam opis skupia się na mechanizmie oceny społecznej i unikaniu, a nie na osi nastroju.

Odpowiedź "Zaburzenia ze spektrum autyzmu" bywa myląca, bo również może występować wycofanie społeczne. Jednak w ASD źródłem trudności są przede wszystkim trwałe różnice/deficyty w komunikacji społecznej i wzorcach zachowań, a nie dominująca obawa przed oceną. W pytaniu podano typowy komponent poznawczy lęku społecznego: "boję się oceny innych".

Odpowiedź "Zaburzenia funkcji poznawczych" (np. otępienne) jest najmniej adekwatna, bo ich rdzeniem są problemy z pamięcią, uwagą, funkcjami wykonawczymi i dezorganizacją działania. Unikanie sytuacji społecznych może wystąpić wtórnie, ale nie jest to opis charakterystyczny ani wystarczający do takiej klasyfikacji.

Wskazówka egzaminacyjna: gdy w opisie pojawia się "lęk przed oceną", "kompromitacją", "wystąpieniem" i "unikanie", najpierw rozważaj zaburzenia lękowe, a dopiero potem różnicuj z innymi przyczynami wycofania.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Lęk społeczny to silny lęk przed oceną lub kompromitacją w sytuacjach społecznych. W terapii zajęciowej często widać unikanie zajęć grupowych, napięcie przy rozmowie, wycofanie i wybieranie zadań "bez kontaktu". Kluczowe jest to, że pacjent boi się oceny, a nie tylko kontaktu.
Unikanie jest typowym mechanizmem podtrzymującym lęk: pacjent wycofuje się, aby natychmiast obniżyć napięcie. Jeśli unikanie dotyczy sytuacji, gdzie może być oceniany (np. rozmowa, wystąpienie, praca w grupie), najczęściej wskazuje to na zaburzenia lękowe, zwłaszcza lęk społeczny.
W lęku społecznym pacjent zwykle rozumie normy społeczne, ale obawia się oceny i odrzucenia, więc unika ekspozycji. W ASD trudności wynikają częściej z odmienności w komunikacji i interakcjach (np. rozumieniu sygnałów), a nie z dominującej obawy "co inni o mnie pomyślą". W praktyce pytaj o motyw unikania.
Najbardziej diagnostyczna jest obawa przed oceną innych połączona z unikaniem sytuacji, które tę ocenę uruchamiają. Sama niechęć do kontaktów jest nieswoista, ale "lęk przed oceną" silnie kieruje w stronę zaburzeń lękowych. To pomaga odróżnić problem od depresji czy zaburzeń poznawczych.
Tak, ale mechanizm bywa inny. W zaburzeniach afektywnych wycofanie częściej wynika z obniżonego nastroju, braku energii, utraty zainteresowań lub poczucia bezwartościowości. W lęku społecznym pacjent ma energię do działania, ale rezygnuje, bo spodziewa się oceny i odczuwa silny lęk w sytuacjach ekspozycji.
Najczęściej myli się unikanie z ASD ("bo ma problemy społeczne") albo wybiera się zaburzenia afektywne ("bo jest wycofany"). Błąd wynika z patrzenia na zachowanie bez analizy przyczyny. Na egzaminie szukaj słów-kluczy: ocena, wstyd, kompromitacja, unikanie ekspozycji.
Pomocne jest stopniowanie trudności zadań (od indywidualnych do grupowych), planowanie przewidywalnych sytuacji, ćwiczenie ról społecznych oraz wzmacnianie poczucia kompetencji. Warto też uzgadniać cele z pacjentem i monitorować poziom lęku. Przy dużym nasileniu konieczna bywa współpraca z psychologiem/psychiatrą.
Staje się zaburzeniem wtedy, gdy jest wyraźnie nasilony, utrwalony i powoduje istotne cierpienie lub ogranicza funkcjonowanie (np. praca, nauka, uczestnictwo społeczne). Pojedynczy stres przed wystąpieniem może być normą, ale stała obawa przed oceną i konsekwentne unikanie wielu sytuacji to sygnał kliniczny.
Mogą, ale zwykle są wtórne. W zaburzeniach poznawczych dominują trudności z pamięcią, uwagą, planowaniem i orientacją, a wycofanie bywa skutkiem dezorganizacji lub frustracji. Jeśli jednak głównym tematem jest "boję się, że mnie ocenią" i pacjent unika ekspozycji, bardziej prawdopodobne są zaburzenia lękowe niż pierwotny deficyt poznawczy.
Najpierw wyłap sygnał przewodni: tu jest nim lęk przed oceną. Następnie dopasuj grupę zaburzeń (lękowe) i sprawdź, czy pozostałe odpowiedzi mają inny "rdzeń" objawów (nastrój, rozwój społeczny, poznanie). Ta metoda zmniejsza zgadywanie i pomaga w pytaniach opisowych.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 43% zdających egzamin. trudne

Według specjalistów z branży: "Opis wskazuje na silny lęk przed sytuacjami społecznymi, obawę przed oceną i unikanie ekspozycji."

Źródła:

  • World Health Organization (WHO), ICD-11 for Mortality and Morbidity Statistics (MMS) – pozycja "Social anxiety disorder", https://icd.who.int/browse/2024-01/mms/en (dostęp: 2026-02-27)
  • American Psychiatric Association, Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (DSM-5), rozdział: Anxiety Disorders, 2013 (źródło książkowe – wymaga dostępu do publikacji)

Materiały:

  • Klasyfikacje diagnostyczne (ICD, DSM) – sekcje dotyczące zaburzeń lękowych
  • Materiały dydaktyczne z podstaw psychiatrii i psychologii klinicznej dla kierunków medycznych
  • Notatki z diagnozy różnicowej: lęk społeczny vs ASD vs depresja vs zaburzenia poznawcze

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego