KWALIFIKACJA MOT2 - TEST WIEDZY NR 10

PYTANIE NR 9.
Podczas wymiany tulei w wahaczu zmierzono średnice i stwierdzono, że średnica zewnętrzna nowej tulei jest większa od średnicy otworu w wahaczu. Jakie pasowanie należy zastosować?
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Pasowanie naciśnione występuje wtedy, gdy część (tuleja) ma średnicę większą niż otwór, więc do montażu potrzebna jest siła (np. prasa), a połączenie jest bez luzu. Pasowania luzujące lub suwliwe wymagają części mniejszej od otworu, a przejściowe nie gwarantuje jednoznacznie wcisku.

Pełne wyjaśnienie:

W pytaniu kluczowa jest relacja wymiarów: średnica zewnętrzna tulei jest większa od średnicy otworu. Taka sytuacja oznacza wcisk, czyli pasowanie naciśnione. Montaż wymaga użycia siły (np. prasy hydraulicznej lub odpowiedniego przyrządu), ponieważ elementy nie złożą się swobodnie. Celem jest uzyskanie stabilnego osadzenia tulei w wahaczu oraz eliminacja luzu, który w zawieszeniu prowadziłby do stuków, niestabilności geometrii i szybszego zużycia.

Odpowiedź "Zastosować pasowanie naciśnione" jest poprawna, bo opis spełnia definicję: część ma większy wymiar niż otwór, a po montażu uzyskuje się połączenie bezluzowe, typowe dla osadzania wielu tulei w elementach zawieszenia.

  • "Zastosować pasowanie luzujące" jest błędne, ponieważ pasowanie luzujące zakłada, że część jest mniejsza od otworu i występuje luz ułatwiający montaż. W takim połączeniu tuleja mogłaby nie trzymać się pewnie, co w wahaczu jest niepożądane.
  • "Zastosować pasowanie przejściowe" jest błędne w tym kontekście, bo pasowanie przejściowe może dawać zarówno niewielki luz, jak i niewielki wcisk zależnie od tolerancji. W pytaniu podano jednoznacznie, że tuleja jest większa od otworu, więc klasyfikacja prowadzi do wcisku, a nie do "czasem tak, czasem nie".
  • "Zastosować pasowanie suwliwe" jest błędne, bo to pasowanie z wyraźnym luzem przeznaczone do ruchu względnego (przesuwu). Tuleja osadzana w wahaczu nie powinna się przesuwać w gnieździe – ruch ma zachodzić zgodnie z konstrukcją w samej tulei (np. w części elastomerowej), a nie na styku tuleja–wahacz.

Wskazówka egzaminacyjna: gdy w treści masz informację pomiarową "część większa od otworu", myśl: wcisk = pasowanie naciśnione. Gdy "część mniejsza od otworu" – to pasowanie luzujące/suwliwe. Na egzaminie unikaj kierowania się wyłącznie skojarzeniem "montaż prasą", tylko sprawdzaj, co wynika z relacji wymiarów.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Pasowanie naciśnione (wcisk) to połączenie, w którym element montowany ma większy wymiar niż otwór, więc do złożenia potrzebna jest siła (np. prasa). Po montażu nie ma luzu, a osadzenie jest stabilne, co jest typowe m.in. dla tulei osadzanych w elementach zawieszenia.
Porównaj średnicę zewnętrzną tulei ze średnicą otworu w wahaczu. Jeśli tuleja ma średnicę większą od otworu, to oznacza wcisk i właściwe jest pasowanie naciśnione. Jeśli tuleja jest mniejsza od otworu, wystąpi luz i nie będzie to wcisk.
Wprasowanie pozwala uzyskać połączenie bezluzowe i odporne na przemieszczanie się tulei w gnieździe podczas pracy zawieszenia. Dzięki temu zachowana jest stabilność elementu, ogranicza się stuki i zużycie. Wcisk wymaga kontrolowanego użycia siły, zwykle prasą lub przyrządem.
Zwykle nie, bo pasowanie luzujące oznacza, że część jest mniejsza od otworu i pozostaje luz. W wahaczu luz na połączeniu tuleja–gniazdo może powodować przemieszczenia, hałas i szybsze zużycie. Jeśli pomiar pokazuje luz, należy zweryfikować dobór części lub stan gniazda.
Pasowanie przejściowe to zakres tolerancji, w którym w zależności od wykonania może wystąpić mały luz albo mały wcisk. Jest mylące, gdy w treści zadania jest już podana jednoznaczna relacja wymiarów (np. "tuleja większa od otworu"), bo wtedy odpowiedź powinna wynikać wprost z tej relacji.
Najczęściej używa się prasy hydraulicznej lub mechanicznej oraz zestawu tulei/adapterów dopasowanych do średnicy, aby dociskać element osiowo. Ważne jest prowadzenie na wprost i podparcie wahacza, żeby nie uszkodzić gniazda ani samej tulei podczas montażu.
Uderzenia mogą wprowadzić tuleję pod kątem, uszkodzić gniazdo w wahaczu lub zdeformować tuleję (zwłaszcza gumowo-metalową). Skutkiem bywa luz, skrócona trwałość i problemy z geometrią zawieszenia. Wcisk powinien być wykonywany płynnie i osiowo, najlepiej prasą.
Jeśli tuleja ma mniejszą średnicę niż otwór, nie uzyskasz wcisku i połączenie może być nietrwałe. Należy zweryfikować numer/typ części, wymiary katalogowe i stan gniazda w wahaczu (np. wybicie, korozja). W praktyce często oznacza to dobór właściwej tulei lub naprawę/wymianę elementu.
Najczęstszy błąd to wybór "wcisku", bo kojarzy się z prasą, nawet gdy opis wskazuje luz. Drugi błąd to mylenie nazw: luzujące, suwliwe i przejściowe. Pomaga zasada: część większa od otworu = pasowanie naciśnione, część mniejsza = pasowanie z luzem.
Utrwal definicje pasowań i ćwicz rozpoznawanie ich na podstawie relacji średnic (część–otwór). Przećwicz też praktykę warsztatową: kiedy używa się prasy, jak mierzyć średnice i jak ocenić, czy element jest dobrze dobrany. Dobrze działają krótkie fiszki z zasadą "większa–wcisk, mniejsza–luz".
info

Statystycznie 43% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

Specjaliści zwracają uwagę: "Pasowanie naciśnione występuje wtedy, gdy część (tuleja) ma średnicę większą niż otwór, więc do montażu potrzebna jest siła (np. prasa), a połączenie jest bez luzu."

Źródła:

  • ISO 286-1:2010, Geometrical product specifications (GPS) — ISO code system for tolerances on linear sizes — Part 1: Basis of tolerances, deviations and fits
  • ISO 286-2:2010, Geometrical product specifications (GPS) — ISO code system for tolerances on linear sizes — Part 2: Tables of standard tolerance classes and limit deviations for holes and shafts

Materiały:

  • Podręczniki/mechanika techniczna: tolerancje i pasowania (działy o połączeniach wciskowych).
  • Normy i opracowania dot. ISO systemu tolerancji i pasowań (ISO 286).
  • Instrukcje serwisowe producentów narzędzi do wprasowywania tulei (prasy, zestawy tulejowe).

Aktualizacja pytania: 03.04.2026



Aktualizacja pytania: 03.04.2026
📡 Brak połączenia internetowego