KWALIFIKACJA MED9 - STYCZEŃ 2010

PYTANIE NR 27.
Podłoże maściowe lipofilowe bezwodne o niskiej liczbie wodnej, otrzymywane na drodze destylacji ropy naftowej to
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Wazelina biała jest klasycznym podłożem maściowym lipofilowym, bezwodnym i węglowodorowym, uzyskiwanym z frakcji ropy naftowej (procesy rafinacji/destylacji). Ma niską zdolność wiązania wody (niska "liczba wodna"). Pozostałe propozycje to podłoża o innym składzie lub pochodzeniu.

Pełne wyjaśnienie:

Podłoża maściowe lipofilowe bezwodne to takie, które nie zawierają wody i mają wyraźnie hydrofobowy charakter. W praktyce oznacza to m.in. działanie okluzyjne (tworzenie filmu na skórze), słabą zmywalność wodą oraz ograniczoną możliwość wprowadzania wody do układu. Jedną z kluczowych wskazówek w pytaniu jest pochodzenie: otrzymywane na drodze destylacji (rafinacji) ropy naftowej. Tę cechę spełniają podłoża węglowodorowe, do których zalicza się wazelinę.

Odpowiedź "wazelina biała" jest właściwa, ponieważ wazelina (petrolatum) jest mieszaniną węglowodorów pochodzenia mineralnego, otrzymywaną z surowców naftowych. Jest bezwodna i lipofilowa, a jej zdolność wiązania wody jest niewielka, co odpowiada określeniu "niska liczba wodna".

Dlaczego pozostałe odpowiedzi nie pasują do opisu:

  • "plastibase" to podłoże o charakterze polimerowym/żelowym (nie jest typowym podłożem węglowodorowym z destylacji ropy w sensie surowca jak wazelina) i nie jest klasycznym przykładem bezwodnego podłoża węglowodorowego wskazywanego w podstawowej klasyfikacji.
  • "euceryna" jest kojarzona z podłożami absorpcyjnymi/emulsyjnymi, które mogą wiązać znacznie więcej wody (wyższa zdolność absorpcji wody), więc nie odpowiada kryterium "niska liczba wodna".
  • "smalec wieprzowy" jest tłuszczem pochodzenia zwierzęcego. Choć jest lipofilowy, to nie spełnia warunku pochodzenia z ropy naftowej.

Wskazówka egzaminacyjna: w pytaniach o podłoża maściowe zwracaj uwagę na pochodzenie (mineralne/zwierzęce/syntetyczne) oraz na to, czy podłoże wiąże wodę (liczba wodna/zdolność absorpcji). Te dwie informacje zwykle pozwalają szybko zawęzić wybór do jednego, jednoznacznego przykładu.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
To podłoże o charakterze hydrofobowym ("tłustym"), w którym dobrze rozpuszczają się substancje lipofilowe. Zwykle słabo miesza się z wodą, działa okluzyjnie i jest trudno zmywalne. Przykładem są podłoża węglowodorowe, takie jak wazelina.
"Bezwodne" znaczy, że podłoże nie zawiera wody jako składnika. Taki układ z definicji nie jest wodnym roztworem ani emulsją z fazą wodną. W praktyce wpływa to na możliwość wprowadzenia roztworów wodnych oraz na stabilność substancji wrażliwych na hydrolizę.
Liczba wodna opisuje, ile wody może związać/zaabsorbować określona ilość podłoża, zanim układ stanie się niestabilny. Podłoża o niskiej liczbie wodnej wiążą wodę słabo. To ważne przy planowaniu receptury, gdy trzeba dodać wodę lub roztwór wodny.
Wazelina należy do surowców pochodzenia mineralnego. Jest mieszaniną węglowodorów uzyskiwanych w procesach przerobu surowców naftowych (rafinacji). Dlatego w pytaniach egzaminacyjnych wskazówka "destylacja ropy naftowej" typowo naprowadza właśnie na wazelinę.
Kluczowe jest kryterium pochodzenia: wazelina to surowiec mineralny (naftowy), a smalec to tłuszcz zwierzęcy. Oba są lipofilowe, więc łatwo je pomylić, jeśli pominie się tę wskazówkę. W testach szukaj słów: "ropa", "węglowodory", "mineralne".
Euceryna bywa zaliczana do podłoży o zdolności wiązania wody (absorpcja/emulgowanie), więc w porównaniu z typową wazeliną ma inną charakterystykę funkcjonalną. W pytaniach, gdzie podkreślono "niska liczba wodna" oraz "ropa naftowa", euceryna zwykle nie pasuje do opisu.
Podłoża węglowodorowe są lipofilowe, bezwodne, mają słabą zdolność przyjmowania wody, są okluzyjne i raczej nie sprzyjają uwalnianiu substancji hydrofilowych. Są też mało reaktywne chemicznie, co bywa korzystne dla stabilności niektórych substancji leczniczych.
Wazelinę wybiera się, gdy potrzebne jest podłoże lipofilowe i okluzyjne, np. dla ochrony skóry, zmniejszenia TEWL lub dla substancji dobrze rozpuszczalnych w fazie tłuszczowej. Stosuje się ją też, gdy receptura ma być bezwodna (np. przy substancjach wrażliwych na wodę).
W pytaniu wymagane jest podłoże o niskiej liczbie wodnej, czyli słabo wiążące wodę. Podłoża o wysokiej liczbie wodnej są projektowane tak, by przyjmować wodę lub roztwory wodne (absorpcja/emulgowanie). To cecha przeciwna do tej, która ma naprowadzić na wazelinę.
Najczęstszy błąd to wybór "tłustego" surowca bez analizy dodatkowych cech (pochodzenie, zdolność wiązania wody). Drugi błąd to utożsamianie nazwy handlowej z kategorią farmakopealną. Pomaga schemat: pochodzenie → typ podłoża → zdolność przyjmowania wody.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 42% zdających egzamin. trudne

Specjaliści zwracają uwagę: "Wazelina biała jest klasycznym podłożem maściowym lipofilowym, bezwodnym i węglowodorowym, uzyskiwanym z frakcji ropy naftowej (procesy rafinacji/destylacji)."

Źródła:

  • Szczegółowe informacje wymagają materiałów specjalistycznych (np. farmakopea/podręczniki technologii farmaceutycznej) – nie posiadam w tej chwili dostępu do weryfikowalnych cytowań dokumentów.

Materiały:

  • Materiały dydaktyczne z technologii postaci leku dotyczące podłoży maściowych (skrypty szkolne/uczelni)
  • Farmakopealne lub podręcznikowe opisy surowców: wazelina, parafina, lanolina i podłoża absorpcyjne
  • Ćwiczenia recepturowe: sporządzanie maści na podłożach lipofilowych i absorpcyjnych oraz porównanie właściwości

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego