KWALIFIKACJA CHM6 - STYCZEŃ 2024

PYTANIE NR 6.
Produkcja mocznika metodą przemysłową oparta jest na reakcji przedstawionej równaniem i przebiega z wydajnością 75%.
Jaka objętość amoniaku w warunkach normalnych jest potrzebna do otrzymania 300 kg mocznika?
Ilustracja przedstawia równanie chemiczne reakcji syntezy mocznika z dwutlenku węgla i amoniaku.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Do wyznaczenia objętości NH3 trzeba wykonać obliczenia stechiometryczne: z masy 300 kg mocznika obliczyć liczbę moli, uwzględnić wydajność 75% (czyli podzielić przez 0,75), a następnie ze współczynnika reakcji wyznaczyć liczbę moli amoniaku. Na końcu przeliczyć mole NH3 na objętość w warunkach normalnych (22,4 dm3/mol) i zamienić na m3.

Pełne wyjaśnienie:

W zadaniach o syntezie mocznika kluczowe są dwa kroki rachunkowe: stechiometria oraz uwzględnienie wydajności procesu.

1) Stechiometria
Najpierw z masy produktu oblicza się liczbę moli mocznika: n = m/M, gdzie M to masa molowa mocznika. Następnie, korzystając z równania reakcji (współczynników stechiometrycznych), wyznacza się, ile moli amoniaku odpowiada danej liczbie moli mocznika. Bez tego kroku nie da się poprawnie przejść z produktu na reagent.

2) Wydajność 75%
Wydajność oznacza, że rzeczywiście otrzymany produkt stanowi 75% tego, co wynikałoby z ilości wprowadzonych reagentów przy przebiegu idealnym. W praktyce, aby uzyskać 300 kg produktu przy 75% wydajności, trzeba przyjąć większą "teoretyczną" ilość produktu w obliczeniach bilansowych (czyli skorygować zapotrzebowanie na substraty, dzieląc przez 0,75). Typowym błędem jest liczenie tak, jakby wydajność wynosiła 100%, co zaniża wynik.

3) Przeliczenie moli NH3 na objętość
Gdy liczba moli amoniaku jest już znana, przelicza się ją na objętość w warunkach normalnych, korzystając z objętości molowej gazu: V = n · 22,4 dm3/mol. Na końcu trzeba pamiętać o konwersji jednostek: 1000 dm3 = 1 m3.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są błędne?

  • Wartości wyraźnie zaniżone zwykle wynikają z pominięcia wydajności albo błędnego przeliczenia dm3 na m3.
  • Wartości pośrednie mogą być efektem złego odczytu współczynników reakcji (np. przyjęcia złej proporcji NH3:mocznik).
  • Najmniejsze liczby często wskazują na mieszanie jednostek masy (kg vs g) lub traktowanie 22,4 jako m3/mol zamiast dm3/mol.

Poprawna odpowiedź "299 m3" jest spójna z pełnym ciągiem obliczeń: masa → mole mocznika → korekta na wydajność → mole NH3 z równania → objętość w warunkach normalnych.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Najpierw przelicz masę mocznika na mole (m/M), potem z równania reakcji wyznacz liczbę moli NH3. Następnie skoryguj wynik o wydajność (dla 75% dzielisz przez 0,75). Na końcu przelicz mole NH3 na objętość w warunkach normalnych, używając objętości molowej.
Wydajność 75% oznacza, że z danej ilości reagentów powstaje tylko 75% produktu w porównaniu z przebiegiem idealnym. Aby uzyskać zadaną masę produktu, trzeba więc zużyć więcej substratów. Pominięcie wydajności prawie zawsze prowadzi do zaniżenia zapotrzebowania na amoniak.
Warunki normalne to umowne warunki odniesienia (temperatura i ciśnienie), dla których w zadaniach szkolnych często przyjmuje się objętość molową gazu 22,4 dm3/mol. Dzięki temu można łatwo przeliczyć liczbę moli gazu na jego objętość i odwrotnie.
W typowych zadaniach egzaminacyjnych przyjmuje się 22,4 dm3/mol w warunkach normalnych. Ważne jest, aby zachować spójność jednostek i na końcu poprawnie przeliczyć dm3 na m3 (1000 dm3 = 1 m3).
Najczęstsze błędy to: nieuwzględnienie wydajności, pomylenie dm3 z m3, użycie złej masy molowej, pomylenie współczynników stechiometrycznych oraz brak kontroli jednostek (kg vs g). Pomaga zapisywanie każdego kroku z jednostkami.
Nie w sposób poprawny. Równanie reakcji (lub przynajmniej proporcja molowa między NH3 a mocznikiem) jest konieczne, żeby przejść z ilości produktu na ilość potrzebnego amoniaku. Bez tej proporcji wynik byłby zgadywaniem.
Stosuje się wzór n = m/M, gdzie m to masa, a M masa molowa mocznika. Przed podstawieniem zadbaj o jednostki (np. kg zamień na g albo użyj M w kg/mol) i dopiero potem wykonaj dzielenie, zapisując wynik w molach.
Objętość gazu szybko rośnie wraz z liczbą moli, a 1 mol gazu w warunkach normalnych zajmuje ok. 22,4 dm3. Dla setek lub tysięcy moli objętości są już rzędu wielu m3. Dodatkowo wydajność poniżej 100% zwiększa wymagane zużycie NH3.
Zrób kontrolę rzędu wielkości: porównaj masę produktu z masą reagentu wynikającą ze stechiometrii, sprawdź, czy korekta na wydajność zwiększyła zużycie, oraz czy konwersja dm3→m3 nie została pominięta. Jeśli wynik jest podejrzanie mały, zwykle winne są jednostki.
Warto kojarzyć, że mocznik przemysłowo otrzymuje się z amoniaku i ditlenku węgla, a obliczenia surowcowe opierają się na bilansie molowym. Dobrze też rozumieć sens wydajności i strat oraz umieć przejść między masą, molami i objętością gazu w warunkach odniesienia.
info

Statystycznie 69% uczniów zna prawidłową odpowiedź. średnie

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że na końcu przeliczyć mole NH3 na objętość w warunkach normalnych (22,4 dm3/mol) i zamienić na m3.

Źródła:

  • IUPAC Gold Book: hasło "standard conditions for gases" oraz powiązane definicje warunków odniesienia, https://goldbook.iupac.org/ (dostęp: 2026-02-27)
  • NIST Chemistry WebBook: informacje o gazach idealnych i relacjach pV=nRT (sekcje ogólne dot. obliczeń gazowych), https://webbook.nist.gov/chemistry/ (dostęp: 2026-02-27)

Materiały:

  • Podręcznik z chemii ogólnej: rozdziały o stechiometrii i gazach (prawo gazu doskonałego)
  • Materiały dydaktyczne z technologii chemicznej nieorganicznej dotyczące syntezy mocznika
  • Zbiór zadań rachunkowych: obliczenia z wydajnością i bilans materiałowy

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego